ABD'li Şirketlerin AB Ormansızlaşma Yasasını Gevşetmek İçin 350'den Fazla Görüşme Yaptığı Raporlandı

Çevre gözlem kuruluşu Mighty Earth tarafından yayımlanan yeni bir araştırma, ABD merkezli tarım devleri ve ticaret birliklerinin Avrupa Birliği'nin ormansızlaşmayı önlemeye yönelik düzenlemesini zayıflatmak ve yürürlüğünü erteletmek için iki yıl süren yoğun bir girişim yürüttüğünü ortaya koydu. İncelemeye göre Cargill, Bunge, Mondelēz ve ABD Soya Fasulyesi İhracat Konseyi gibi önde gelen kuruluşların yer aldığı 24 ABD şirketi ve sektörel yapı, Temmuz 2024 ile Temmuz 2026 döneminde Avrupa Parlamentosu üyeleriyle en az 173, üst düzey Avrupa Komisyonu yetkilileriyle ise 178 olmak üzere 350'den fazla görüşme gerçekleştirdi.

Aralık ayında yürürlüğe girmesi öngörülen AB Ormansızlaşma Yasası; sığır eti, kakao, kahve, palmiye yağı, kauçuk, soya ve ahşap ürünlerinin tahrip edilmiş orman arazilerinden Avrupa pazarına girişini engellemeyi amaçlıyor. İlk olarak 2003 yılında gündeme gelen ve küresel orman kaybıyla mücadelede en kapsamlı yasal adım olarak tanımlanan düzenleme, geçen süre içinde iki kez ertelendi. Tedarik zincirindeki ürünlerin menşeini ayrıntılı biçimde izlemeyi şart koşan ilk hedeflerin, hem Brezilya gibi üretici ülkeler hem de bazı AB üyeleri ve ABD'li çıkar gruplarının temaslarıyla önemli ölçüde revize edildiği raporda vurgulanıyor.

Mighty Earth'ün çalışması, lobi faaliyetlerinin yalnızca Brüksel'deki teknik masalarla sınırlı kalmadığını; ABD Kongresi, ABD Tarım Bakanlığı, ABD Ticaret Temsilciliği ve Beyaz Saray kanallarının da devreye sokulduğunu belgeliyor. Temmuz 2025'te İskoçya'daki bir golf sahasında Trump ile Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen arasında yapılan görüşmenin ardından yayımlanan ortak bildiride, ABD'ye düzenleme kapsamında özel muamele sözü verildiği ve ABD'nin küresel ormansızlaşma konusunda önemsiz bir risk taşıdığı ifadesine yer verildiği hatırlatılıyor. ABD'nin AB Büyükelçisi Andrew Puzder ise yasanın ormansızlaşma riski taşımayan ülkelere uygulanması durumunda yüksek maliyet yaratıp çevresel fayda sağlamayacağını savundu.

Lobi faaliyetlerinde adı geçen ABD'li şirketler ve birlikler ise iddiaları reddederek temasların düzenlemeyi raydan çıkarma amacı taşımadığını, uygulamanın teknik sınırlarına odaklandığını ifade ediyor. Amerikan Ticaret Odası AB Temsilciliği, bilgi teknolojileri altyapısındaki eksiklikler ve şirket yükümlülüklerindeki belirsizlikler nedeniyle yeterli hazırlık süresi tanınmasını talep ettiklerini; ABD Soya Fasulyesi İhracat Konseyi ise erteleme yerine pratik öğrenme için geçiş dönemi istediklerini duyurdu. Tarım şirketi Bunge, ormansızlaşmaya yol açmayan tedarik zincirleri için izlenebilirlik yatırımı yaptığını ve Arjantin, Brezilya ile Paraguay'da yüzde 100 çiftlik düzeyinde izlenebilirlik sağladığını savunurken, Cargill ve Mondelēz konuya ilişkin resmi bir yorum iletmedi.

Mighty Earth, AB kurumlarının ticari lobicilik karşısında şeffaflığı artırması ve sivil toplum kuruluşlarına dengeli erişim sağlaması çağrısında bulunuyor. Aralık ayında başlaması hedeflenen uygulama öncesinde, tedarik zinciri izleme şartlarının sahada nasıl denetleneceği ve şirketlerin uyum süreçlerine yönelik esneklik taleplerinin nasıl karşılanacağı masadaki somut gündem maddeleri arasında yer alıyor.

Neden önemli?Aralık ayında yürürlüğe girmesi planlanan düzenleme küresel tedarik zincirlerini doğrudan etkilerken, yürütülen lobi baskıları çevre standartlarının gevşetilmesi riskini ve şeffaflık ihtiyacını gündeme taşıyor.

Cevabı beklenen sorular

• Aralık ayında yürürlüğe girmesi planlanan AB Ormansızlaşma Yasası'nda ABD ve diğer üretici ülkelerin talepleri doğrultusunda yeni bir esneme ya da geçiş süreci uygulanacak mı?
• Avrupa Birliği kurumları, lobi faaliyetlerine yönelik şeffaflık kurallarını ve sivil toplum katılımını artıracak yeni düzenlemeler getirecek mi?