Anthropic'in 1,5 milyar dolarlık telif uzlaşmasında kitap başına ödenen 3 bin dolarlık paylar için eski yayınevleri ile edebiyat ajanslarının hak iddia etmesi üzerine hak sahipleri itiraz sürecine yöneldi.
Anthropic'in yapay zekâ modellerini eğitirken korsan içerik kullandığı gerekçesiyle açılan toplu telif davasında varılan 1,5 milyar dolarlık uzlaşmanın ardından hak sahiplerine ödeme süreci başladı. Mahkemenin Temmuz 2026'da nihai onay verdiği anlaşma, telif hakkı ihlaline uğrayan yaklaşık 500 bin kitabı kapsıyor ve hak sahiplerine korsan olarak kullanılan her eser başına 3 bin dolar ödeme yapılmasını öngörüyor. Ancak bu hafta hak sahibi yazarlara gönderilen e-posta bildirimleri, dağıtılacak tutarlar üzerinde yayın haklarını yıllar önce devretmiş yayınevlerinin ve telif mülkiyeti bulunmayan edebiyat ajanslarının da pay talep ettiğini ortaya çıkardı. Normal şartlarda yayınevinin hâlen basıp sattığı eserlerde 3 bin dolarlık tutar yazar ve yayınevi arasında 1.500'er dolar olarak eşit paylaştırılırken, bağımsız yayımlanan ya da hakları yazara iade edilmiş kitaplarda tüm meblağın doğrudan yazara ödenmesi gerekiyordu.
Ödeme bildirimlerinin ardından çok sayıda yazar sosyal medya platformlarında eski yayınevlerinin hak sahibi olmadıkları kitaplar için para talep ettiğini duyurdu. Gizem ve gerilim romanları yazarı April Henry, yayın haklarını en az 17 yıl önce kendisine iade eden HarperCollins yayınevinin, Anthropic anlaşmasından pay talep ettiğini açıkladı. Yazarların telif haklarını takip eden Writers Beware blogundan Victoria Strauss da benzer şikâyetlerin iki temel başlıkta yoğunlaştığını bildirdi. Strauss'un aktardığı bilgilere göre bazı yayınevleri haklarını tümüyle yazara devrettikleri kitaplar için ödeme isterken, bazıları ise sözleşme gereği yalnızca yüzde 50 pay alma hakkına sahip oldukları hâlde 3 bin dolarlık tutarın tamamı üzerinde hak iddia etti.
Yaşanan krizin ardından değerlendirmelerde bulunan Authors Guild CEO'su Mary Rasenberger, yayınevlerinin yazarların payına kasıtlı olarak el koymaya çalışmadığını, sorunun kötü kayıt sistemleri ve karmaşık ödeme sürecinden kaynaklandığını belirtti. Victoria Strauss da bazı yayınevlerinin Anthropic sistemine gönderilen hatalı talepleri kabul ederek bunların düzeltilmesini istediğini doğruladı; ancak şikâyetlerin çok sayıda yazardan benzer şekilde gelmesinin sorunun münferit olaylardan daha büyük olabileceğini gösterdiğini ekledi. Süreçte asıl şaşkınlık yaratan bir diğer gelişme ise kitapların telif mülkiyetine doğrudan sahip olmayan edebiyat ajanslarının da Anthropic'in yapacağı ödemelerden yüzde üzerinden pay istemesi oldu. Yazar Courtney Milan, ajansların bu ödemeler üzerinde hak iddia etmesine sert tepki göstererek ajansların uzlaşma bedelinden pay talep etmemesi gerektiğini savundu.
Anlaşma protokolüne göre kendilerine iletilen ödeme dökümlerinin hatalı olduğunu düşünen yazarların resmi itiraz hakkı bulunuyor. Ancak 3 bin dolarlık tam ödemenin yazara eksiksiz aktarılabilmesi sürecinde kritik bir tarih sınırlaması uygulanıyor: Bir yazarın ödemenin tamamını alabilmesi için eserin yayın haklarının en geç 10 Ağustos 2022 tarihinden önce kendisine devredilmiş olması şartı aranıyor. Anlaşma bu tarihi korsan içeriklerin yapay zekâ eğitimi amacıyla sisteme indirildiği tarih olarak kabul ettiği için, hak devrini bu tarihten sonra alan yazarların ödemeleri yayınevi ortaklığı üzerinden hesaplanıyor. Yapılan resmi başvuruların ardından hak sahiplerinin itirazlarının incelenmesi ve hatalı kayıtların düzeltilmesi aşamasına geçildi.
Neden önemli?Yapay zekâ şirketlerinin telif davalarında vardığı devasa uzlaşmaların hak sahiplerine dağıtımında eski sözleşme kayıtları ve ajans payları sebebiyle ciddi bir mülkiyet denetimi sorunu yaşandığını gösteriyor.
Şu ana kadar bildiklerimiz
- Anlaşma kapsamında yaklaşık 500 bin korsan kitap için eser başına 3 bin dolar telif tazminatı ödenmesi kararlaştırıldı.
- Bir yazarın 3 bin dolarlık tutarın tamamını alabilmesi için eser haklarının 10 Ağustos 2022'den önce kendisine dönmüş olması şartı aranıyor.
- Federal mahkemenin Temmuz 2026'da onayladığı 1,5 milyar dolarlık uzlaşmada yayınevi ve yazar payları yarı yarıya belirlenmişti.
Cevabı beklenen sorular
- Hatalı hak talebinde bulunan yayınevleri ve ajansların bildirimlerinin ne kadar sürede düzeltileceği henüz bilinmiyor.
- İtiraz başvurusunda bulunan yazarların ödemelerinin ne zaman tamamlanarak hesaplara aktarılacağı netleşmedi.
