Kısaca

Yapay zekâ şirketi Anthropic'in 482 binden fazla kitap için ödeyeceği 1,5 milyar dolarlık telif tazminatının dağıtımı, yazar ve yayıncıların hak iddiaları nedeniyle anlaşmazlığa dönüştü.

Yapay zekâ şirketi Anthropic'in sohbet robotu Claude'un eğitimi nedeniyle vardığı 1,5 milyar dolarlık telif uzlaşmasında ödeme süreci başlarken, yazarlar ile yayıncılar arasında ciddi bir hak sahipliği kavgası patlak verdi. ABD tarihinin en büyük telif anlaşması olarak kayıtlara geçen süreçte Anthropic, modelini eğitmek için yasa dışı yollarla indirildiği belirlenen her kitap başına 3 bin dolar ödemeyi kabul etmişti. Toplamda 482 binden fazla eseri kapsayan tazminat fonunun dağıtımı başlar başlamaz, hem yazarlar hem de yayıncı kuruluşlar uzlaşma yöneticisine birbirleriyle çelişen hak talepleri iletmeye başladı. The New York Times'ın aktardığı bilgilere göre, fon yöneticisine ulaşan mükerrer ve çatışan başvurular nedeniyle ödeme takviminde karmaşa yaşanıyor.

Söz konusu tazminat uzlaşması, üretken yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılan telifli materyallere ilişkin emsal niteliğindeki bir yargı sürecine dayanıyor. Davaya bakan mahkeme, Anthropic'in yasa dışı biçimde elde edilmiş korsan kitaplarla yapay zekâ modeli eğitmesini hukuka aykırı bulmuş; buna karşılık yasal yollardan satın alınan kitaplarla gerçekleştirilen model eğitimini ise adil kullanım kapsamında değerlendirmişti. Bu ayrımın ardından varılan 1,5 milyar dolarlık uzlaşma, yapay zekâ sektörünün telif hakkı ihlalleri karşısında ödemeyi kabul ettiği en yüksek meblağ oldu. Ancak korsan veri setlerinde yer alan 482 binin üzerindeki kitabın mülkiyet zincirinin karmaşıklığı, mahkeme kararının ardından başlayan finansal dağıtımı kilitledi.

Tazminat fonunun paylaşımında yaşanan tıkanıklığın temelinde, yayıncılık sektöründeki hak devir kayıtlarının düzenli tutulmaması yatıyor. Authors Guild yöneticisi Mary Rasenberger, birçok yayınevinin yazarlara geri dönen telif haklarına dair güncel ve doğru kayıtlar tutmadığını belirtti. Hak karmaşasını somutlaştıran olaylardan birinde yazar April Henry, hakları uzun süre önce kendisine iade edilmiş olan bir kitabı için HarperCollins yayınevinin uzlaşma yöneticisine hak iddiasında bulunduğunu tespit etti. Ders kitabı yazarlarının bu süreçte en ağır darbeyi aldığı, mevcut sözleşme hükümleri nedeniyle bazı yazarların payının yüzde 10 ila 15 seviyesine kadar gerilediği bildirildi. Benzer şekilde bir kurgu dışı kitap yazarı da kendi yayınevinin kendisine sadece yüzde 10 pay vermek istediğini ifade etti.

Telif fonu üzerindeki hak iddiaları yalnızca yayınevleriyle sınırlı kalmadı; edebiyat ajansları da fondan pay alma talebiyle başvuruda bulundu. Sektördeki hak ihlallerini izleyen Writer Beware oluşumuna göre, edebiyat ajanslarının söz konusu tazminat fonundan pay talep etmesine olanak tanıyan herhangi bir yasal dayanak bulunmuyor. Taraflar arasındaki çıkar çatışmalarının büyümesi üzerine fon yönetimi, çözüme kavuşturulamayan hak sahipliği iddialarında mahkeme tarafından atanacak resmi bir hakemin devreye gireceğini duyurdu. Bu mekanizma kapsamında, yayınevleri ile yazarların uzlaşamadığı tüm dosyalar hakem heyetine taşınarak sözleşme belgeleri ve hak devir kayıtları üzerinden nihai karara bağlanacak.

Neden önemli?ABD tarihindeki en büyük telif uzlaşmasında yaşanan bu kriz, üretken yapay zekâ modellerinin eğitiminde kullanılan eserlerin gelir paylaşımında yayıncılık sözleşmelerinin yetersizliğini gözler önüne seriyor.

Şu ana kadar bildiklerimiz

  • Anthropic, sohbet robotu Claude'un eğitiminde yasa dışı yollarla indirilen her kitap için 3 bin dolar tazminat ödeyecek ve süreçten 482 binden fazla eser etkileniyor.
  • Mahkeme, yasa dışı elde edilen kitaplarla model eğitilmesini hukuka aykırı bulurken yasal olarak satın alınan kitaplarla eğitimi adil kullanım kapsamında değerlendirdi.
  • Yazar April Henry, telif hakları uzun süre önce kendisine dönmüş olan bir kitap için HarperCollins yayınevinin hak talebinde bulunduğunu tespit etti.

Cevabı beklenen sorular

  • Çözülemeyen hak uyuşmazlıklarında mahkeme tarafından atanacak hakemin yazarlar ile yayıncılar arasında nasıl bir paylaştırma oranı belirleyeceği henüz bilinmiyor.
  • Hukuki dayanağı olmadığı belirtilen edebiyat ajanslarının uzlaşma fonundan pay alıp alamayacağı belirsizliğini koruyor.