Thebes'teki 18. Hanedan mezarında solmuş bir hiyeroglifi dijital görüntülemeyle inceleyen araştırmacılar, çakal başlı tanrı Anubis'in unvanını taşıyan 3 bin 500 yıllık yeni bir köpek ismi belirledi.
Üç noktada haber
Thebes'teki TT 21 numaralı User mezarında DStretch yazılımıyla okunan 'dwA.ty' ismi, hiyeroglif külliyatında günümüze ulaşan 97. benzersiz köpek adı oldu.
Antik Mısır'da bilinen yaklaşık 100 köpek isminin yarısından fazlası, hayvanın öteki dünyada da yaşamasını amaçlayan kaya mezarlarında tespit edildi.
Kedilere ve atlara kişisel isim verilmesi Mısır arkeolojisinde neredeyse hiç görülmezken, özel ad taşıyan hayvanların neredeyse tamamını köpekler oluşturuyor.
Antik Mısır sanatında hayvan tasvirlerinin yaygınlığına karşılık kişisel isim taşıyan canlıların neredeyse tamamının köpeklerden oluştuğunu ortaya koyan çalışmalara bir yenisi eklendi. Johns Hopkins Üniversitesi'nden Chelsea Kaufman'ın The Journal of Egyptian Archaeology dergisinde yayımlanan araştırması, Thebes'teki Sheikh Abd el-Qurna nekropolünde bulunan 18. Hanedan mezarında daha önce okunamayan bir köpek ismini gün yüzüne çıkardı. I. Thutmose döneminde kâtiplik yapan User'a ait TT 21 numaralı kaya mezarındaki sunu sahnesinde yer alan hiyeroglif yazıt, gelişmiş dijital görüntüleme yazılımı DStretch yardımıyla incelendi ve sarı zemin üzerinde silikleşen üçüncü köpeğin adının 'dwA.ty' olduğu belirlendi.
Dijital Görüntüleme ve Mezar İkonografisi
Daha önceki yıllarda araştırmacı Norman de Garis Davies tarafından incelenen mezarda, mezar sahibinin aslan ayaklı sandalyesinin altında tasvir edilen Sloughi ırkı iki köpeğin ismi 'qnjj' (Güçlü Olan) ve 'mAaty' (Güvenilir / Sadık) olarak okunmuştu. Kaufman'ın dijital ortamda renk spektrumunu ayrıştırarak okuduğu üçüncü isim olan 'dwA.ty', Antik Mısır inancında 'Yeraltı Dünyasından Olan' anlamına geliyor ve doğrudan çakal başlı ölüler tanrısı Anubis'in unvanlarından biri olarak biliniyor. Bu figür, Mısır sanatındaki diğer köpek betimlemelerinden belirgin biçimde ayrılan kırmızı-beyaz dalgalı kürk deseniyle dikkat çekerken, kürk motifinin mezar sahibi User'ın giydiği desenli pelerinle birebir eşleştiği saptandı. Ayrıca hiyeroglif yazımının bitiminde ayakta duran figürler yerine oturur vaziyette bir köpek belirtecinin kullanılması, Orta Krallık dönemine ait 'ajA' isimli ahşap lahit yazıtından sonra kayıtlara geçen ikinci örnek oldu.
Hayvanlara İsim Verme Geleneği ve Ritüel Ayrım
Chelsea Kaufman'ın tespitiyle birlikte Eski Krallık'tan Ptolemaios Dönemi'ne kadar Antik Mısır'dan günümüze ulaşan toplam benzersiz köpek ismi sayısı 97'ye ulaştı; bilinen tüm köpek isimlerinin toplamı ise yaklaşık 100 civarında seyrediyor. Arkeolojik kayıtlara göre bu isimlerin yarısından fazlası özel kaya mezarlarında tespit edildi. Mısır kültüründe mezar duvarlarındaki resimler, ölen kişinin ruhunun yani kasının barınabileceği bir kap vazifesi görüyordu. Mezar sahipleri köpeklerinin tasvirini ve adını kendi figürlerinin yanına işletilmesini sağlayarak, bu hayvanların öteki dünyada sonsuza dek kendileriyle birlikte var olmasını ve mezara sunu getiren ziyaretçilerin zihninde anılarının yaşatılmasını hedefliyordu.
Kediler ve Diğer Türlerdeki İsimsizlik Sınırı
Araştırmanın ortaya koyduğu en temel kültürel sınırlardan birini, köpekler dışındaki evcil hayvanlara şahsi isim verilmemesi oluşturuyor. Antik Mısır sanatında ve mezar odalarında kedi, maymun, şebek ve at tasvirleri sıklıkla yer almasına rağmen bu hayvanların kişisel adlarla anılması istisnai düzeyde kaldı. Günümüze ulaşan at isimlerinin sayısı oldukça sınırlı kalırken, kedilere isim verilmesi neredeyse hiç belgelenmedi. Literatürde tartışılan yegâne örneklerden biri olan Prens Thutmose'un kedi lahdindeki 'tA-mjAt' ifadesinin de gerçek bir özel isim mi yoksa doğrudan 'Dişi Kedi' anlamına gelen cins adı mı olduğu Mısırbilimciler arasında tartışılmayı sürdürüyor. Thebes'teki TT 21 mezarında çözülen yeni yazıt, köpeklerin Antik Mısır toplumunda yalnızca koruyucu ya da avcı birer hayvan değil, insan kimliğinin öbür dünyaya taşınan doğrudan bir uzantısı olarak konumlandırıldığını belgeliyor.
Neden önemli?Keşif, Antik Mısır'da kedi ve at gibi diğer evcil hayvanlara neredeyse hiç özel isim verilmezken köpeklerin ritüel düzeyde insan kimliğinin bir parçası sayıldığını somutlaştırıyor.
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
