npj Space Exploration dergisinde yayımlanan çalışma, Mars'ın kuzey kutup bölgesindeki yüzey su buzunun kütlece toz oranının önceki modellerde öngörülen yüzde 25 seviyesinden çok daha düşük, yaklaşık yüzde 3 olduğunu ortaya koydu.
Üç noktada haber
Yeni çalışma, kuzey kutbundaki yüzey su buzunun kütlece toz oranını önceki yüzde 25'lik model tahminine kıyasla yaklaşık yüzde 3 olarak hesapladı.
Araştırmacılar hesaplamalarında OMEGA ve CRISM spektrometreleri ile emekliye ayrılan Phoenix uzay aracının Stereo Yüzey Görüntüleyicisi verilerini kullandı.
Mars'ın eksen eğikliği 100 bin ile 1 milyon yıllık döngülerde 15 ila 35 derece arasında değişerek kutup buzlarının ve tozun dağılımını köklü biçimde etkiliyor.
npj Space Exploration dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, Mars'ın kuzey kutbundaki yüzey su buzunun sanılandan çok daha temiz olduğunu ortaya koydu. Gezegen bilimcilerin uzun süredir kullandığı modeller, kuzey kutup takkesinin en üst katmanındaki su buzunun kütlece yaklaşık yüzde 25 oranında toz içerdiğini varsayıyordu. Washington Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı bünyesinde çalışan kıdemli araştırmacı Dr. Aditya Khuller ve çalışma arkadaşı tarafından yürütülen incelemede, Dünya'daki benzer buz ve toz araştırmalarından yararlanılarak yapılan yeni hesaplamalar bu oranın yaklaşık yüzde 3 seviyesinde kaldığını belirledi.
Ölçüm verileri ve mevsimsel döngü
Araştırmacılar bu sonuca ulaşmak için Mars yörüngesindeki OMEGA ve CRISM spektrometrelerinin ölçümleri ile görev süresi tamamlanan Phoenix iniş aracının Stereo Yüzey Görüntüleyicisi verilerini bir araya getirdi. Parlaklık değişimlerinin zaman içindeki seyrini takip eden ekip, kuzey kutup yüzeyinde kış aylarında daha fazla toz içeren ince bir don tabakasının oluştuğunu saptadı. Mars yazında bu geçici don tabakası ortadan kalktığında, alt kısımda yer alan daha yaşlı ve çok daha temiz su buzu açığa çıkıyor. Analizler, kutup bölgesinin en üstte buz, hemen altında ince toz katmanları ve ardından yeniden buz tabakasından oluşan çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu belgeliyor.
Eksen eğikliği ve sert iklim salınımları
Kutup buzundaki toz dağılımının doğru anlaşılması, Mars'ın geçmişteki iklim evrimini çözümlemek açısından temel bir önem taşıyor. Ay'ın kütleçekim etkisi sayesinde eksen eğikliği 41 bin yıllık döngüde yalnızca 22 ile 24,5 derece arasında küçük salınımlar yapan Dünya'nın aksine, Mars benzer bir kütleçekimsel dengeleyiciden yoksun bulunuyor. Bu durum, Mars'ın eksen eğikliğinin 100 bin ile 1 milyon yıl arasındaki dönemlerde 15 dereceden 35 dereceye kadar çok sert biçimde değişmesine yol açıyor.
Eksen eğikliğinin 15 dereceye kadar gerilediği dönemlerde kutup bölgelerine ulaşan güneş ışığı azaldığı için buz takkeleri ekvatora doğru genişliyor. Eğikliğin 35 derece ve üzerine çıktığı evrelerde ise kutup buzları hızla küçülerek tamamen yok olabiliyor ve başka yüzey noktalarında yeniden toplanıyor. Bu erime süreçlerinde buz katmanlarının altına gömülmüş toz atmosfer boyunca dağılarak yeniden kuzey enlemlerine çöküyor ve karmaşık katmanlı yapıyı oluşturuyor. Elde edilen yüzde 3'lük toz oranı, gelecekte bölgeye yapılması tasarlanan insanlı keşif görevlerinde su kaynağının saflık derecesi için de somut bir referans oluşturuyor.
Neden önemli?Kuzey kutbundaki su buzunun beklenenden temiz olması hem gelecekteki olası insanlı görevler için su kaynağı potansiyelini hem de gezegenin geçmişteki sert iklim değişimlerini anlama biçimini doğrudan etkiliyor.
Cevabı beklenen sorular
- Kuzey kutbundaki buz ve toz katmanlarının daha derin seviyelerdeki yapısı gelecekteki sondaj ve gözlemlerle nasıl doğrulanacak?
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
