Avrupa'da Yapay Zekânın Artan Enerji Talebine Karşı Girişimler Dört Katmanda Yazılım Çözümleri Geliştiriyor

Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre küresel veri merkezlerinin elektrik talebi 2025 yılındaki 485 teravatsaat (TWh) seviyesinden 2030 yılına kadar yaklaşık 950 teravatsaate ulaşarak ikiye katlanma rotasında ilerliyor. Bu artış hızı, diğer tüm sektörlerin toplam elektrik talebi büyümesinin dört katını aşıyor. Amerika Birleşik Devletleri'nde enerji üretimi görece hızlı biçimde devreye alınabilirken Avrupa'da yeni enerji iletim hatlarının ve trafo merkezlerinin şebekeye bağlanması, tesislerin fiziksel inşasından yıllar daha uzun sürüyor. Bu altyapı gecikmesi nedeniyle sektör, yeni santraller beklemek yerine mevcut kapasiteyi yazılımla yönetmeye yöneliyor. Avrupa'da faaliyet gösteren teknoloji girişimleri bu tablo karşısında enerji verimliliğini şebeke, tesis, hesaplama ve yazılım olmak üzere dört temel katmanda ele alıyor.

İlk katman olan şebeke tarafında, Amsterdam merkezli Sympower ve Dublin merkezli GridBeyond, veri merkezleri ile sanayi tesislerinin elektrik talebini bir araya getirerek dengeleme piyasalarında esnek varlıklara dönüştürüyor; her iki girişim de 70 milyon avronun üzerinde yatırım almış durumda. Münih merkezli Entrix batarya optimizasyonu yaparken, Finlandiya merkezli Capalo AI ise 2025 sonu itibarıyla 1 gigavatı aşkın batarya depolama kapasitesini sözleşmeye bağlayıp Baltıklar ve İskandinavya'dan Polonya ve Bulgaristan'a genişledi. İkinci katmanda, yani tesis fiziğinde ise Darmstadt Teknik Üniversitesi kökenli etalytics öne çıkıyor. Şirketin yapay zekâ ve dijital ikizleri birleştiren etaONE platformu, Equinix, Digital Realty, NTT ve Telehouse gibi işletmeciler tarafından kullanılıyor. NTT Global Data Centers bu yazılımla soğutma enerjisinde yüzde 19, Telehouse Germany ise Frankfurt kampüsünde yüzde 10,4 tasarruf bildirdi. Müşteri tabanında yüzde 50'ye varan tasarruf raporlayan etalytics, 2025 yılında Microsoft'un girişim fonu M12 liderliğinde Seri A turunu 16 milyon avroya tamamladı ve 2026'da ABD pazarına girdi. Rotterdam merkezli Gradyent ise 2025'teki 28 milyon avroluk Seri B yatırımıyla 35'ten fazla Avrupa kentinde veri merkezlerinin atık ısısını şehir ısıtma şebekelerine yönlendiriyor.

Hesaplama ve model katmanları ise donanım ve yazılım optimizasyonuna dayanıyor. Paris merkezli FlexAI, 2024 yılında Alpha Intelligence Capital, Elaia, Heartcore ve Bpifrance ortaklığında aldığı 28,5 milyon avroluk tohum yatırımla, yapay zekâ eğitim ve çıkarım iş yüklerini tek bir GPU nesline bağımlı kalmadan farklı üreticilerin heterojen donanımları arasında dağıtıyor. Benzer bir iş yükü dağıtımını Bristol merkezli YellowDog yürütüyor. En üstteki yazılım katmanında ise San Sebastián merkezli Multiverse Computing, kuantum esinli tensör ağlarıyla büyük dil modellerini yüzde 95'e varan oranlarda sıkıştırıyor; 2025'te 189 milyon avro toplayan şirket, Temmuz 2026'da 500 milyon avroya kadar ulaşabilecek Seri C yatırımını duyurdu. Münih ve Paris merkezli Pruna AI da açık kaynaklı model sıkıştırma araçları geliştiriyor. Stanford Yapay Zekâ Endeksi Raporu, GPT-3.5 düzeyindeki bir modelin çıkarım maliyetinin Kasım 2022 ile Ekim 2024 arasında verimli yazılım ve modeller sayesinde 280 kattan fazla ucuzladığını belgeliyor.

Tesis içinde elde edilen enerji verimliliği doğrudan sunucu kapasitesine dönüşüyor. Sabit bir şebeke bağlantı gücü bulunan bir veri merkezi, soğutma sisteminden tasarruf ettiği her kilovatı doğrudan bilgi işlem yüküne kaydırarak yeni bir trafo veya hat yatırımı yapmadan satılabilir sunucu kabini kapasitesi yaratabiliyor. Buna karşılık Avrupa ekosistemindeki en belirgin eksiklik, katmanlar arasındaki kopuklukta toplanıyor. Şebeke esnekliği toplayan bir yazılım GPU orkestrasyonunu yönetemezken, hesaplama iş yükü dağıtımı yapan yazılımlar anlık elektrik fiyatlarını göremiyor. Günümüzde etalytics tesis operasyonlarını kısmen şebeke fiyatlarıyla eşleştirse de şebeke, tesis ve hesaplama kararlarını aynı anda alabilen entegre bir sistem Avrupa'da henüz bulunmuyor. Altyapı sermayesinin büyük bölümü fiziksel inşaatlara yönelmeyi sürdürürken, yazılım tarafı mevcut kapasiteden yararlanmanın en doğrudan yolu olarak kalıyor.

Neden önemli?Avrupa'da yeni şebeke bağlantılarının yıllar sürmesi nedeniyle mevcut kapasiteyi yazılımla yönetmek, yapay zekâ altyapısının fiziksel inşaat beklemeden büyümesini ve soğutmadan sağlanan enerji tasarrufunun doğrudan işlem gücüne aktarılmasını sağlıyor.

Şu ana kadar bildiklerimiz

• Uluslararası Enerji Ajansı verilerine göre küresel veri merkezlerinin elektrik talebinin 2025'teki 485 TWh seviyesinden 2030 yılına kadar yaklaşık 950 TWh seviyesine çıkması bekleniyor.
• Darmstadt merkezli etalytics'in etaONE platformu, NTT Global Data Centers tesislerinde soğutma enerjisini yüzde 19, Telehouse Frankfurt kampüsünde ise yüzde 10,4 oranında düşürdü.
• Stanford Yapay Zekâ Endeksi Raporu'na göre GPT-3.5 düzeyindeki bir modelin çıkarım maliyeti, verimli modeller ve yazılımlar sayesinde Kasım 2022 ile Ekim 2024 arasında 280 kattan fazla azaldı.

Cevabı beklenen sorular

• Şebeke, tesis ve hesaplama katmanlarını tek bir sistem altında birleştirerek uçtan uca enerji optimizasyonu sunan ilk platformu hangi girişimin kuracağı henüz bilinmiyor.
• Avrupa'daki şebeke bağlantı kuyrukları uzarken yazılım tabanlı verimlilik çözümlerinin yeni fiziksel enerji yatırımı ihtiyacını ne ölçüde erteleyebileceği belirsizliğini koruyor.