Shenyang Aircraft Design & Research Institute araştırmacıları, yeni nesil savaş uçaklarında pilot bilincini kaybettiğinde kontrolü devralan ve uydu bağımsız seyrüsefer sağlayan yeni bir uçuş kontrol mimarisi yayımladı.
Shenyang Aircraft Design & Research Institute bünyesinde görev yapan mühendisler, yeni nesil gizli savaş uçaklarının uçuş kontrol sistemlerine yönelik kapsamlı bir mimari hazırladı. Baş Uçuş Kontrol Tasarımcısı Zhang Dong liderliğindeki ekip tarafından yürütülen araştırma, Ağustos 2026'da hakemli Aircraft Design dergisinde yayımlandı. Çalışma, uçuş kontrol sistemini uçağı yalnızca havada kararlı tutan temel bir yapıdan çıkararak doğrudan muharebe görevlerini yürüten gelişmiş bir mimariye dönüştürüyor. Yeni yapıda pilot yüksek seviyeli taktik kararları ve görev emirlerini belirlerken, uçuş kontrol sistemi bu komutları uygulanabilir manevralara ve uçuş rotalarına çeviriyor. Pilotun aşırı iş yükü altında kaldığı durumlarda görevleri devralabilen sistem, pilotun bilincini kaybetmesi halinde ise uçağın kontrolünü otomatik olarak üstlenerek seyrüseferin güvenle sürmesini sağlıyor.
Araştırmada ortaya konan model, uçağın tüm yönetimini doğrudan yapay zekâya devretmeyen hibrit bir mimari yaklaşım benimsiyor. Temel uçuş kararlılığı, kontrol yüzeylerinin idaresi ve uçuş güvenliği açısından kritik fonksiyonlar için öngörülebilir ve doğrulanabilir geleneksel kontrol sistemleri devrede tutuluyor. Yapay zekâ ise bu iç döngünün dışında tutularak rota optimizasyonu, taktik karar desteği, dinamik görev planlama ve birden fazla hava aracının koordinasyonu gibi daha üst seviyedeki manevra kararlarında kullanılıyor. İç uçuş kontrol döngüsü ile yapay zekâ destekli dış kontrol katmanının birbirinden ayrılması, operasyonel güvenlik standartlarından ödün vermeden otonom karar kabiliyetini artırmayı hedefliyor.
Çalışmanın bir diğer kapsamlı bölümü, elektronik harp ortamında uydu tabanlı konumlandırma sistemlerinin devre dışı kaldığı senaryolara odaklanıyor. Küresel seyrüsefer sinyallerinin karıştırılması ya da yanıltılması ihtimaline karşı savaş uçağının uydu bağlantısına bağımlılığı dört farklı yöntemle ortadan kaldırılıyor. İvme ve dönüş hareketlerini hassas kuantum sensörleriyle ölçen kuantum ataletsel navigasyon, elektro-optik sensörlerden alınan görüntüleri bilinen coğrafi verilerle karşılaştıran görsel seyrüsefer, Dünya'nın manyetik alanındaki bölgesel sapmaları işleyen jeomanyetik sistemler ve arazi eşleştirme yöntemleri aynı platformda bir araya getiriliyor. Uçak, uydu sinyali tamamen kesilse dahi bu alternatif kaynaklar üzerinden konumunu yüksek hassasiyetle doğrulamaya devam edebiliyor.
Geliştirilen uçuş kontrol mimarisi, insanlı savaş uçaklarının insansız hava araçlarıyla birlikte görev yapmasına imkân tanıyan çok boyutlu bir harekât düzeni sunuyor. Sabit bir lider-kanatçı yapısının ötesine geçen bu formasyonda insanlı uçaklar; keşif, saldırı, koruma ve sensör desteği sağlayan insansız kanatçılarla ortak hareket edebiliyor. Operasyon sırasında formasyondaki araçların rolleri ve konumları anlık olarak değiştirilebilirken, hasar gören ya da bağlantısı kopan bir insansız aracın görevleri filodaki diğer platformlara otomatik olarak aktarılıyor. Fiziksel tek bir komuta düğümüne bağlı kalmayan "sanal lider" yaklaşımı sayesinde formasyon lideri devre dışı kalsa bile başka bir platform bu görevi devralarak filo bütünlüğünü koruyor.
Araştırmayı yürüten Shenyang Aircraft Design & Research Institute, kamuoyunda J-50 adıyla bilinen yeni nesil savaş uçağı programını geliştiren ana kurum olarak öne çıkıyor. İlk kez Aralık 2024'te uçuş testi sırasında çekilen görüntülerle kamuoyuna yansıyan Shenyang tasarımı ve J-36 kodlu prototip, ABD'nin Boeing tarafından geliştirilen altıncı nesil F-47 programıyla benzer bir zaman diliminde yürütülüyor. ABD Hava Kuvvetleri, Next Generation Air Dominance programının insanlı ayağını oluşturan F-47 için Boeing ile Mart 2025'te mühendislik ve üretim geliştirme sözleşmesi imzalamıştı. Çinli resmi yetkililer J-50 adını henüz doğrulamadığı gibi uçağın görev tanımı ve teknik özellikleri kamuoyuna açıklanmış değil; Aircraft Design dergisinde yayımlanan çalışmada da bu mimarinin mevcut uçuş prototipine entegre edilip edilmediğine dair bir doğrulama bulunmuyor.
Neden önemli?Geliştirilen mimari, elektronik harp koşullarında uydu bağlantısı kopsa dahi uçağın görevini sürdürmesini ve insansız kanatçılarla merkezsiz bir ağ üzerinden ortak harekât icra edebilmesini sağlıyor.
Şu ana kadar bildiklerimiz
- Shenyang Aircraft Design & Research Institute Baş Uçuş Kontrol Tasarımcısı Zhang Dong liderliğindeki ekip, yeni uçuş kontrol mimarisini Ağustos 2026'da hakemli Aircraft Design dergisinde yayımladı.
- Yeni mimaride temel aerodinamik kararlılık geleneksel kontrol sistemleriyle korunurken yapay zekâ yalnızca rota optimizasyonu, görev planlama ve taktik karar desteği katmanında kullanılıyor.
- Elektronik harpte uydu sinyallerinin kesilmesine karşı kuantum ataletsel navigasyon, görsel seyrüsefer, jeomanyetik navigasyon ve arazi eşleştirme sistemleri birlikte görev yapıyor.
Cevabı beklenen sorular
- Açıklanan yeni uçuş kontrol mimarisinin kamuoyunda J-50 ve J-36 olarak bilinen prototiplere ne zaman entegre edileceği henüz bilinmiyor.
- Teknik özellikleri ve görev tanımı resmi makamlarca gizli tutulan yeni nesil savaş uçağının seri üretim aşamasına ne zaman geçeceği belirsizliğini koruyor.
