Etiyopya'daki 2.800 Yıllık Sarayın Duvarlarının 16 Katı Taşıyabilecek Güçte Olduğu Belirlendi

Kuzey Etiyopya'daki Yeha bölgesinde bulunan ve MÖ 1. binyılın başlarına tarihlenen 2.800 yıllık Grat Be'al Gibri Sarayı kalıntıları üzerinde yapılan yeni yapısal mühendislik çalışması, antik yapının taşıyıcı kapasitesine ilişkin önemli bulgular sağladı. Heritage dergisinde yayımlanan çalışmada araştırmacılar Martin Drieschner ve Mike Schnelle, sarayın günümüze ulaşan zemin kat duvarlarının iki farklı bölümünü üç boyutlu bilgisayar modelleriyle test etti. Simülasyon sonuçları, yapının ocak taşı, kil harç ve ahşap kirişlerden oluşan karma duvar örgüsünün, daha önce öngörülen sekiz katlı canlandırmanın iki katı olan 16 katlık bir binayı taşıyabilecek dayanım rezervine sahip olduğunu gösterdi.

Duvar mimarisi ve simülasyon modelleri

Günümüzde yalnızca zemin katının bir kısmı ile güneydoğu köşesindeki merdiveni ayakta kalan saray, yaklaşık 10 metre yüksekliğinde taş sütunlara sahip anıtsal bir girişe sahipti. Yapının podyum duvarları yaklaşık 2,2 metre, zemin kat duvarları ise yaklaşık 1,9 metre kalınlığında inşa edilmişti. Duvar örgüsünün içinde yatay katmanlar oluşturan ahşap kiriş kullanımı, Güney Arabistan'daki döneme ait benzer inşa tekniklerinden belirgin farklılıklar taşıyordu. Drieschner ve Schnelle, antik ahşap ve taş işçiliğinin tam malzeme özellikleri bilinmediği için yapının bir duvar köşesi ile bir kapı açıklığını temsil eden modeller üzerinden farklı dayanım ve sertlik senaryolarını ayrıntılı olarak inceledi.

Taşıma kapasitesi ve çökme dinamikleri

Sabit malzeme koşulları altında yapılan testlerde köşe modeli çökme noktasına ulaşmadan önce 48 kata, kapı açıklığı modeli ise 56 kata eşdeğer yük taşıdı. Araştırmacılar, bu verilerin sarayın fiilen 48 ya da 56 kat yüksekliğinde inşa edildiği anlamına gelmediğini, çalışmanın model koşulları altındaki statik güvenlik payını gösterdiğini belirtti. Analizlerde ahşap parametrelerindeki değişikliklerin genel sonuçlara etkisinin sınırlı kaldığı, asıl belirleyici faktörün kil harçlı taş örgü olduğu saptandı. Modellenen sistemde ana çökme mekanizmasını kil katmanlarındaki çekme gerilmesi oluştururken, zayıf malzeme ve ağır yüklerin birlikte varsayıldığı en kötü durum senaryosunda duvar köşesi 19, kapı açıklığı ise 23 yük faktörüne ulaştı.

Statik güvenlik payı ve yangın bulgusu

Çalışmada uygulanan güvenlik katsayısının ardından her iki duvar kesiti de 16 katlı bir binayı taşıyabilecek statik kapasiteyi korudu. Bilgisayar modellerinde üst katlar için de alt kısımlarla aynı duvar kalınlığı varsayıldı; antik inşaatçıların gerçekte üst katları daha ince ve hafif yapmış olması alt bölümlerdeki yapısal rezervi daha da artırıyordu. Sarayın yıkımına ilişkin arkeolojik verilerle birleştirilen yapısal analizler, olağan bina yüklerinin bu kalın duvarları çökertmesinin mümkün olmadığını, sarayın çöküşünün yapıyı saran büyük bir dış yangın sonucu gerçekleştiğini gösteriyor.

Neden önemli?Sonuçlar, antik Güney Arabistan tekniklerinden farklı olarak ahşap kiriş ve kil harçla örülen anıtsal duvarların olağan bina yükleriyle çökemeyeceğini ve sarayın daha sonra gerçekleşen büyük bir yangınla yıkıldığını doğruluyor.

Cevabı beklenen sorular

• Sarayın yangın öncesinde fiilen kaç katlı olarak inşa edildiği ve üst kat duvarlarının hangi kalınlıkta tasarlandığı henüz kesin olarak bilinmiyor.
• Yeha bölgesinde benzer ahşap takviyeli taş duvar tekniğiyle inşa edilmiş başka çok katlı anıtsal yapıların bulunup bulunmadığı gelecekteki kazılarla netleşecek.