Kısaca

Finlandiya'nın Sysmä kasabası yakınlarındaki bir ormanda, metal dedektörüyle yürütülen aramada MS 1000 ile 1050 arasına tarihlenen 4,5 kilogram ağırlığında Viking Çağı gümüş sikke ve takı koleksiyonu gün yüzüne çıkarıldı.

Finlandiya'nın başkenti Helsinki'nin yaklaşık 150 kilometre kuzeyinde yer alan Sysmä kasabası yakınlarındaki bir ormanda, bugüne kadar ülke topraklarında tespit edilen en büyük Viking Çağı gümüş koleksiyonu gün yüzüne çıkarıldı. Metal dedektörcüsü Kalle Lappinen'in 3 Eylül'de bir kaya çıkıntısının yanında fark ettiği buluntu, ertesi gün Lahti Tarih Müzesi uzmanları tarafından usulüne uygun şekilde kazılarak çıkarıldı. Huş ağacı kabuğundan yapılmış kaplar içerisinde korunan koleksiyonun, yerin yaklaşık 45 santimetre derinliğinde, iki taşın arasında ve birbirinden yaklaşık 12 metre mesafedeki iki ayrı yığın halinde gömüldüğü belirlendi. Toplam ağırlığı yaklaşık 4,5 kilogramı bulan definenin, son 10 yılda aynı bölgede kayıtlara geçen diğer gömülerin ardından bölgedeki en kapsamlı arkeolojik keşif olduğu kaydedildi.

Kazıyı yöneten Lahti Tarih Müzesi'nden arkeolog Esko Tikkala, sikkelerin ve takıların ağırlıklı olarak MS 1000 ile 1050 yılları arasına tarihlendiğini, ancak gömülme işleminin tam olarak hangi yıl gerçekleştiğinin henüz bilinmediğini açıkladı. Laboratuvar ortamında henüz bütünüyle temizlenmeyen, ayrıştırılmayan ve tek tek sayılmayan koleksiyonda binlerce parça yer alıyor. Tikkala'nın paylaştığı ilk tespitlere göre sikkeler bugünkü Almanya, İsveç ve Büyük Britanya coğrafyalarından geliyor. Koleksiyon içerisinde ayrıca İslam dünyasında basılmış ve Finlandiya'da daha önce rastlanan örnekleri genellikle 800 ile 1050 yıllarına tarihlenen gümüş dirhemler bulunuyor. Sikke yığınının yanında en az bir gümüş bilezik ile dönemin ticaretinde tartılarak ödeme aracı olarak kullanılan ve gerektiğinde daha küçük parçalara kesilebilen parça gümüşler (hacksilber) de yer alıyor.

Keşif, Finlandiya'nın Viking Çağı içerisindeki konumuna ve ticaret bağlantılarına dair önemli tarihsel ayrıntılar barındırıyor. Esko Tikkala, kullanılan Viking Çağı nitelemesinin Finlandiya'da doğrudan Vikinglerin yaşadığı anlamına gelmediğini, Finlandiyalı tarihçilerin ve arkeologların bu ifadeyi yalnızca 793 Lindisfarne baskınından 1066 Stamford Köprüsü Muharebesi'ne kadar süren dönemi adlandırmak amacıyla benimsediğini belirtti. Mevcut kaynaklara göre bugünkü Finlandiya toprakları kültürel ya da siyasi açıdan İsveç, Norveç ve Danimarka'nın oluşturduğu Viking İskandinavyası'nın bir parçasını teşkil etmiyordu. Yeni buluntu, Finlandiya'da 1895 yılında Sysmä'nın 210 kilometre güneybatısındaki Nousiainen kasabasında çıkarılan 1.700 sikkeli eski rekor koleksiyonun ağırlık olarak yaklaşık iki katına ulaştı. Bölge genelinde ise ilkbahar aylarında Norveç'te 4.700 sikkeden oluşan bir koleksiyon bulunmuş, Danimarka'da da bir evin bahçesinde 18,5 kilogramlık 700'den fazla gümüş nesne kaydedilmişti.

Koleksiyonun ormanlık alana neden gizlendiği konusu henüz kesinlik kazanmazken, Roma dönemine ait 15 binden fazla define üzerinde yapılan önceki çalışmalar bu tür yığınların vergiden kaçınma, adak sunma ya da siyasi belirsizlik süreçlerinde varlık koruma amacıyla saklandığını ortaya koyuyor. Buluntu alanının yakın çevresinde şimdilik mezar ya da yerleşim izine rastlanmadığını ifade eden Tikkala, arazinin henüz geniş kapsamlı taranmadığını belirtti. Arkeolojik sürecin bir sonraki etabında iki yığının çıkarıldığı kaya çıkıntısı ve çevresindeki ormanlık alan usulüne uygun biçimde ayrıntılı taramadan geçirilecek. Eş zamanlı olarak Viking Çağı nümismatik uzmanları sikkelerin darp yerlerini ve dönemlerini tek tek tanımlayarak kapsamlı bir envanter raporu hazırlayacak; Lahti Tarih Müzesi de hem koleksiyonun tamamına hem de tekil sikke gruplarına ilişkin bilimsel makaleler yayımlayacak.

Neden önemli?Ülke tarihinin en büyük gümüş buluntusu niteliğini taşıyan koleksiyon, Britanya ve Almanya'dan İslam dünyasındaki dirhemlere uzanan parçalarıyla dönemin bölgesel ticaret ağlarını ve Finlandiya'nın kültürel konumunu aydınlatıyor.

Şu ana kadar bildiklerimiz

  • Buluntu, 3 Eylül'de Kalle Lappinen tarafından Sysmä kasabası yakınlarındaki bir kaya çıkıntısının yanında, 45 santimetre derinlikte ve huş ağacı kabuğundan kaplar içinde iki ayrı yığın halinde tespit edildi.
  • Koleksiyonda Almanya, İsveç, Büyük Britanya kökenli sikkelerin yanı sıra İslam dünyasında basılmış gümüş dirhemler, bir gümüş bilezik ve ödeme gümüşü (hacksilber) parçaları yer alıyor.
  • Lahti Tarih Müzesi'nden Esko Tikkala, parçaların MS 1000 ile 1050 arasına tarihlendiğini ve 4,5 kilogramlık ağırlığıyla 1895'te Nousiainen'de bulunan 1.700 sikkeli rekor koleksiyonun yaklaşık iki katı olduğunu belirtti.

Cevabı beklenen sorular

  • Temizlik, ayrıştırma ve sayım işlemleri tamamlandığında koleksiyondan toplam kaç adet sikke ve takı çıkacak?