NASA Beş Süpernova Kalıntısını Tek Karede Birleştiren 200 Saatlik Auriga Mozaiğini Yayımladı

NASA'nın 24 Eylül 2026 tarihli Günün Astronomi Fotoğrafı (APOD) bülteninde yayımlanan derin uzay mozaiği, Auriga (Arabacı) takımyıldızında yer alan beş ayrı süpernova kalıntısını tek bir karede bir araya getirdi. Fas'ta bulunan Oukaïmeden Gözlemevi'nde yaklaşık 200 saatlik gözlem süresiyle kaydedilen çalışma, gökyüzünde yan yana dizilmiş bin dolunayın kapladığı alana eşdeğer geniş bir bölgeyi tarıyor. Stephane Vetter ve Yann Sainty tarafından kaydedilen mozaikte, soldan sağa doğru G181.1+9.5, G182.4+4.3, G179.0+2.6, Spaghetti Bulutsusu (Sh2-240) olarak da bilinen G180.0−1.7 ve G178.2−4.2 kalıntıları yer alıyor. Geniş görüş alanında bu patlama izlerinin yanı sıra M37 açık yıldız kümesi ve İribaş (Tadpole) Bulutsusu da net bir şekilde ayırt ediliyor.

Görüntülenen yapılar gökyüzünün iki boyutlu düzleminde komşu gibi görünse de uzayda aynı patlamanın parçalarını oluşturmuyor. Her bir süpernova patlaması birbirinden tamamen bağımsız zamanlarda gerçekleşti ve geride kalan gaz kabukları Dünya'dan birkaç bin ışık yılına varan farklı uzaklıklarda bulunuyor. Yaşlarının on binlerce yıla kadar ulaştığı tahmin edilen bu patlamalar uzaya doğru genişledikçe çevredeki yıldızlararası maddeyi süpürerek şok dalgaları meydana getirdi. Mozaiğin renk ayrımında şok dalgasının iyonlaştırdığı hidrojen gazı kırmızı, oksijen gazı ise mavi renkli narin ipliksi yapılar biçiminde haritalandı. Patlamaların ilk gerçekleştiği dönemde yaşayan erken insanların, bu olayları gökyüzünde haftalarca veya aylarca parıldayan yeni yıldızlar olarak görmüş olabileceği belirtiliyor.

Söz konusu sönük yapıların bu denli geniş bir alanda ayrıntılı biçimde belgelenmesi, gözlem yapılan tesisin coğrafi ve teknik niteliklerine dayanıyor. Marakeş'teki Cadi Ayyad Üniversitesi bünyesinde faaliyet gösteren Oukaïmeden Gözlemevi, 2 bin 750 metre rakımı, düşük ışık kirliliği ve atmosferik kararlılığıyla dünyadaki en elverişli astronomi merkezleri arasında gösteriliyor. Gözlemevinde 2021 yılında başlatılan profesyonel ve amatör gökbilimci işbirliği (Pro-Am) programı, daha önce Scylla (G115.5+9.1) süpernova kalıntısının keşfinde olduğu gibi, radyo veya X-ışını taramalarında fark edilemeyen zayıf hidrojen-alfa salınımlarının uzun süreli pozlamalarla kaydedilmesini sağlıyor. Yaklaşık 200 saatlik Auriga mozaiği de dar bant filtreleme tekniğinin geniş alan taramalarında sunduğu derinliği yansıtıyor.

Bu mozaik derin uzay gözlemlerinde iki boyutlu görsel algı ile üç boyutlu astrofiziksel gerçeklik arasındaki sınırları da gösteriyor. Kareye sığan kalıntıların aynı doğrultuda yer alması fiziksel bir etkileşim içinde oldukları anlamına gelmiyor; her bir gaz kabuğu bağımsız genişleme hızına ve kendine özgü yıldızlararası yoğunluk koşullarına sahip bulunuyor. NASA verilerine göre APOD platformunun görsel gönderim e-posta adresi güncellenirken, ana arşiv sayfası da apod.nasa.gov adresinden science.nasa.gov/apod alan adına taşınma sürecini sürdürüyor.

Neden önemli?Geniş açılı mozaik, gökyüzünde komşu gibi görünen kalıntıların aslında farklı mesafelerde bağımsız gerçekleşen patlamalar olduğunu göstererek iki boyutlu görsel algı ile üç boyutlu derinlik farkını kanıtlıyor.

Şu ana kadar bildiklerimiz

• Görüntü, Fas'taki 2 bin 750 metre rakımlı Oukaïmeden Gözlemevi'nde yaklaşık 200 saatlik gözlem sonucunda elde edildi.
• Mozaik, Auriga takımyıldızında yan yana dizilmiş bin dolunayın kapladığı alana denk gelen gökyüzü bölgesinde beş ayrı süpernova kalıntısını içeriyor.
• Genişleyen gaz kabuklarındaki hidrojen kırmızı, oksijen ise mavi renkle gösterilen narin ipliksi yapılar oluşturuyor.

Cevabı beklenen sorular

• Mozaikte görüntülenen beş ayrı kalıntının her birine ait kesin uzaklık ve patlama yaşlarının spektroskopik ölçümlerle ne zaman netleştirileceği bilinmiyor.