NASA ve UC Berkeley ortaklığında inşa edilen COSI teleskobunun dedektör düzeneği montaj masasından kaldırılarak uçuş donanımı birleştirme sürecinde önemli bir aşama tamamlandı.
NASA ve Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley Uzay Bilimleri Laboratuvarı bünyesinde geliştirilen Compton Spektrometresi ve Görüntüleyicisi (COSI) görevinde donanım montajının önemli aşamalarından biri tamamlandı. NASA tarafından yayımlanan bilgilere göre, 8 Temmuz 2026 tarihinde kaydedilen işlem sırasında mühendisler ve yöneticiler, COSI dedektör düzeneğinin montaj masasından kaldırılışını takip etti. Paylaşılan teknik ayrıntılarda, dedektör kutusunun üst bölümünde yer alan dört parça gümüş malzemenin, dedektörlerden okuma elektroniğine sinyalleri ileten esnek devreleri koruduğu belirtildi. Bu montaj adımı, Samanyolu ve ötesindeki enerjik olayları incelemek üzere tasarlanan geniş alanlı gama ışını teleskobunun uçuş donanımı hazırlıklarında somut bir ilerlemeyi temsil ediyor.
Geniş alanlı bir gama ışını araştırma teleskobu olarak yapılandırılan COSI, görünür ışıktan milyonlarca kat daha enerjik olan 0,2 ile 5 milyon elektron volt (MeV) aralığında çalışacak. Bu enerji aralığı, atom çekirdekleri arasında gerçekleşen astrofiziksel süreçleri ve yeni kimyasal elementlerin oluştuğu bölgeleri doğrudan gözlemleme olanağı tanıyor. Teleskop, gökbilimcilerin 1970'lerden bu yana Samanyolu merkezine yakın bölgelerden tespit ettiği ancak kaynağını kesinleştiremediği 0,5 MeV dalga boyundaki elektron ve pozitron yok oluş ışınımını araştıracak. Bununla birlikte COSI'nin bilimsel tasarımı yumuşak gama ışını bandıyla sınırlı olduğundan, bu aralığın dışındaki daha yüksek enerjili gama ışını süreçlerini doğrudan kapsamıyor. Sistem ayrıca galaksi merkezlerindeki madde çeken kara deliklerin gama ışını polarizasyonunu ilk kez ölçecek şekilde geliştiriliyor.
COSI teleskobunun tasarım mimarisi, yaklaşık yirmi yıllık bilimsel balon testlerine ve donanım geliştirme geçmişine dayanıyor. Sistemin erken bir versiyonu, 17 Mayıs 2016 tarihinde Yeni Zelanda'daki Wanaka Havalimanı'ndan NASA'nın uzun uçuşlar için tasarlanan süper basınç balonuyla fırlatılmış ve başarılı bir test uçuşu gerçekleştirmişti. Uçuş modelinin üretimine hazırlık sürecinde görev ekibi, 16 germanyum ve sahte dedektörden oluşan kriyostat ile iki koruma duvarını bir araya getirerek mühendislik modelinin soğuk vakum testini başarıyla tamamladı. Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nde sürdürülen kriyostat ısı tahliye alt sistemi testleri de dedektörlerin uzaydaki zorlu termal koşullarda kararlı çalışmasını güvence altına almayı amaçlıyor.
Proje; Kaliforniya Üniversitesi Berkeley Uzay Bilimleri Laboratuvarı, Kaliforniya Üniversitesi San Diego, Deniz Araştırma Laboratuvarı, NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi, Northrop Grumman, Space Dynamics Laboratory ve İtalya Uzay Ajansı ortaklığıyla yürütülüyor. NASA'nın Astrofizik Küçük Kaşif (SMEX) sınıfı uydu görevleri arasında yer alan COSI'nin uzay yolculuğu için fırlatma hizmetleri sağlayıcısı olarak SpaceX seçildi. Teleskobun 2027 yılında Cape Canaveral'dan Falcon 9 roketiyle fırlatılması planlanıyor. Görev başladığında uydunun kütleçekim dalgaları veya nötrinolar gibi ışık dışı araçlarla tespit edilen kısa süreli gama ışını patlamalarını saptayarak diğer teleskopların hızlı takip gözlemleri yapmasına imkan sağlaması hedefleniyor.
Neden önemli?Teleskop, Samanyolu merkezinde 1970'lerden beri çözülemeyen 0,5 MeV enerjili pozitron yok oluş kaynağını aydınlatacak ve yeni kimyasal elementlerin oluştuğu bölgeleri doğrudan gözlemleyecek.
Şu ana kadar bildiklerimiz
- COSI, görünür ışıktan milyonlarca kat güçlü olan 0,2 ile 5 milyon elektron volt (MeV) arasındaki gama ışını enerjilerinde çalışacak biçimde tasarlandı.
- Dedektör düzeneğinin montaj masasından kaldırılışı 8 Temmuz 2026 tarihinde UC Berkeley Uzay Bilimleri Laboratuvarı'nda kaydedildi.
- NASA, teleskobun fırlatılması için SpaceX'i seçti ve görevin 2027 yılında Cape Canaveral'dan Falcon 9 roketiyle fırlatılması hedefleniyor.
Cevabı beklenen sorular
- COSI'nin 2027 fırlatmasının ardından yapacağı gama ışını polarizasyon ölçümleri, Samanyolu merkezindeki süper kütleli kara deliğin emisyon yapısını doğrulamaya yetecek mi?
- Teleskobun toplayacağı veriler, galaksideki 0,5 MeV pozitron yok oluş ışımasının arkasındaki gizemli kaynağı kesin olarak belirleyebilecek mi?
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
