Novgorod Devlet Üniversitesi araştırmacıları, Rusya'nın Staraya Russa kentindeki Pyatnitsky kazısında bir yüzünde savaşçı aziz, diğer yüzünde yılan saçlı Medusa başı taşıyan 11. yüzyıldan kalma iki taraflı bir kolye ucu ortaya çıkardı.
Üç noktada haber
Staraya Russa'daki Pyatnitsky kazı alanında bulunan bakır alaşımlı kolye ucunun bir yüzünde mızrak ve kalkanlı Aziz Theodoros Stratelates, diğer yüzünde ise Medusa Gorgon tasviri yer alıyor.
Keşiften önce kasabada bulunan dört yılan muskası 12 ila 14. yüzyıllara aitken, yeni buluntu bölgedeki en eski zmeevik örnekleri arasına girerek yerel kaydı en az bir yüzyıl geriye taşıdı.
Aynı konut sahasında bir atölyenin yer alması ve malzemenin bakır alaşımı olması, kolyenin yerleşimdeki orta sosyal tabakadan bir kişi için yerel bir zanaatkâr tarafından üretildiğine işaret ediyor.
Novgorod Devlet Üniversitesi araştırmacıları, Rusya'nın Staraya Russa kentindeki Pyatnitsky kazı alanında 11. yüzyıla ait iki taraflı nadir bir kolye ucu buldu. Eski bir kentsel konut sahasında ortaya çıkarılan ve bakır bazlı alaşımdan üretilen nesne, Orta Çağ Novgorod topraklarında şimdiye kadar belgelenen en eski yılan muskaları, yani 'zmeevik' örnekleri arasında yer alıyor. Arkeologlar, kazının yapıldığı kentsel alanın henüz 11. yüzyılda gelişmeye başladığını ve bu buluntunun yerleşimin en erken dönemlerine tanıklık ettiğini bildirdi.
Kolye ucu, erken Orta Çağ döneminde Hristiyan inançları ile Hristiyanlık öncesi halk geleneklerinin nasıl iç içe geçtiğini somut bir biçimde belgeliyor. Bakır alaşımlı madalyonun bir yüzünde elinde mızrak ve kalkan taşıyan savaşçı bir aziz figürü bulunuyor. Araştırmacılar, bu figürün Hristiyan geleneğinde savaşçı kimliğiyle bilinen Aziz Theodoros Stratelates olduğunu değerlendiriyor. Nesnenin diğer yüzünde ise saçları yılan biçiminde tasvir edilmiş bir kadın başı görülüyor. Bu betimleme, antik Yunan mitolojisindeki Medusa Gorgon figürünün geleneksel formunu birebir takip ediyor.
Arkeolojik literatürde 'zmeevik' veya yılan muskası olarak adlandırılan bu tür kolye uçlarının kökeni Bizans İmparatorluğu'na dayanıyor ve bu gelenek Rus topraklarına ilk olarak Kiev Knezliği döneminde ulaştı. Benzer örneklerde zaman zaman görülen Grekçe büyü ve dua yazıtları, bu nesnelerin sahipleri tarafından hastalıklara, kötülüklere ve tehlikelere karşı koruyucu bir tılsım olarak taşındığına işaret ediyor. Araştırmacılar, bir yüzdeki Hristiyan azizi ile diğer yüzdeki yılan başlı figürün birleşiminin, inananlar açısından iyiliğin şer güçler karşısındaki nihai zaferini temsil etmiş olabileceğini belirtiyor. Rus topraklarında bulunan en eski yılan muskaları da 11. yüzyıla tarihleniyor ve Staraya Russa'daki bu yeni örnek doğrudan söz konusu öncü gruba dahil oluyor.
Pyatnitsky kazısındaki bu yeni keşif, Staraya Russa'nın arkeolojik sicili açısından belirleyici bir eşik oluşturuyor. Arkeologlar bu buluntudan önce kentte dört ayrı yılan muskası tespit etmişti; ancak bu dört eserin tamamı 12. ila 14. yüzyıllar arasındaki daha geç dönemlere tarihleniyordu. Yeni keşfedilen madalyon, Staraya Russa'daki bu özel tılsım geleneğinin başlangıcını en az bir yüzyıl geriye çekiyor. Uzmanlara göre bu durum, kentin 11. yüzyılda Bizans dünyası ile sanılandan çok daha erken ve kapsamlı kültürel ve ticari temaslar kurduğunu ortaya koyuyor.
Yerleşim sahasındaki diğer arkeolojik bulgularla birleştiğinde bu nesne, 11. yüzyıl Staraya Russa'sında yerleşik bir Hristiyan cemaatinin bulunduğunu, faal bir zanaat üretiminin yürüdüğünü ve Bizans kültürüyle temasın sürdüğünü belgeliyor. Kolyenin yapıldığı malzeme, sahibinin sosyal konumu hakkında da doğrudan bilgi veriyor. Dönemin seçkinleri genellikle altın veya gümüşten yapılan takılar taşırken, yoksul halk kesimlerinin madeni süs eşyalarına erişimi kısıtlı kalıyordu; bu nedenle bakır alaşımlı bu kolyenin orta sosyal sınıfa mensup bir kent sakinine ait olduğu değerlendiriliyor. Dahası araştırmacılar, kolyenin bulunduğu yerleşim alanında metal işleme kapasitesine sahip bir atölyenin varlığını tespit etti; bu durum kolyenin ithal edilmek yerine, daha önceki bir Bizans modelinden yola çıkılarak yerel bir zanaatkâr tarafından üretilmiş olma olasılığını güçlendiriyor.
Neden önemli?Buluntu, Staraya Russa'daki yılan muskası geçmişini en az bir yüzyıl geriye çekerek 11. yüzyılda yerleşimde Hristiyan bir topluluğun var olduğunu ve Bizans ile doğrudan kültürel temas kurulduğunu kanıtlıyor.
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
