Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmaya göre gökbilimciler, Hubble Uzay Teleskobu görüntüleriyle Satürn'ün güney kutbunu saran 167 bin 820 kilometre genişliğinde ongen bir bulut sistemi saptadı.
NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu tarafından elde edilen görüntüleri inceleyen araştırmacılar, Satürn'ün güney kutbunu çevreleyen yaklaşık 167 bin 820 kilometre genişliğinde ongen biçimli devasa bir bulut sistemi keşfetti. Science Advances dergisinde 2 Eylül 2026'da yayımlanan çalışmaya göre, gezegenin güney kutup dairesinde on eşit kenardan meydana gelen benzeri görülmemiş bir geometrik yapı tespit edildi. İspanya'daki Bask Bölgesi Üniversitesi'nden gezegen bilimci Agustin Sanchez-Lavega'nın liderliğindeki araştırma ekibi, her bir kenarı yaklaşık 16 bin 782 kilometre uzunluğunda olan bu dekagonun atmosferdeki kavisli rüzgar akıntılarının oluşturduğu dalgalarla ilişkili olduğunu belirledi. Yapılan hesaplamalar, devasa bulut sisteminin kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşünü yaklaşık 800 günde tamamladığını ortaya koyuyor.
Bu keşif, Satürn'ün kutup bölgelerindeki atmosferik hareketlere yönelik onlarca yıllık bilimsel kabulleri kökten değiştirme potansiyeli taşıyor. Gezegenin kuzey kutbunda uzun süredir bilinen yaklaşık 32 bin kilometre genişliğindeki altıgen yapı, yıllardır Satürn'e özgü ve sistem genelinde benzersiz bir doğa olayı olarak değerlendiriliyordu. Satürn'ün eksen eğikliği sebebiyle güney yarım küre, 2012 ile 2023 yılları arasında Dünya'daki teleskopların görüş alanının dışında kalmıştı. On bir yıl süren bu aranın ardından Hubble Uzay Teleskobu'nun 2023'te kaydettiği görüntülerin ayrıntılı analizi, güney kutbunu çevreleyen bu yeni ongen yapıyı ilk defa net ve belirgin biçimde ortaya çıkardı.
Gözlemler, güneydeki yeni dekagon ile kuzey kutbundaki köklü altıgen yapı arasında temel bir davranış farkı olduğunu gösteriyor. Kuzey kutbunda yer alan altıgen yapı onlarca yıldır koyu görünümünü ve geometrik sınırlarını büyük ölçüde korurken, güney kutbundaki ongenin kenarlarında saptanan koyuluk seviyeleri zaman içinde değişkenlik sergiliyor. Bilim insanları, bu görsel dalgalanmalar ve kenar değişimleri nedeniyle güney kutbunu çevreleyen sistemin henüz gelişim sürecinde olabileceğini belirtiyor. Agustin Sanchez-Lavega ve çalışma arkadaşları, kuzey ve güney kutupları arasındaki bu biçimsel paralelliğin dev gaz gezegenlerindeki rüzgar fiziğine dair yeni bir anlayış gerektirdiğini kaydediyor.
Araştırmacılar, bu sıra dışı atmosfer oluşumunun nasıl meydana geldiğini çözmek amacıyla Satürn'ün üç boyutlu rüzgar ve sıcaklık modellerini geliştirmeyi planlıyor. Bölgedeki güneş radyasyonunun 2032 yılında en yüksek seviyesine ulaşacağı hesaplanırken, bilim insanları dekagonun önümüzdeki yıllardaki değişimini yakından izlemeyi hedefliyor. Devasa bulut sisteminin zamanla daha kararlı bir yapıya mı kavuşacağı yoksa dağılarak ortadan mı kalkacağı henüz bilinmiyor. Araştırma ekibi, 2032 yılındaki radyasyon zirvesine kadar üç boyutlu rüzgar ve sıcaklık modelleri üzerinden yapının kararlı hale gelip gelmeyeceğini veya dağılacağını saptamayı hedefliyor.
Neden önemli?Kuzey kutbundaki altıgenin benzersiz olmadığını gösteren bu bulgu, gaz devlerinin kutup rüzgarları ve karmaşık atmosfer dinamiğine dair mevcut teorilerin yeniden ele alınmasını gerektiriyor.
Şu ana kadar bildiklerimiz
- Güney kutbunu çevreleyen ongen bulut sisteminin genişliği yaklaşık 167 bin 820 kilometre, her bir kenarının uzunluğu ise yaklaşık 16 bin 782 kilometre olarak ölçüldü.
- Satürn'ün eksen eğikliği sebebiyle 2012 ile 2023 yılları arasında Dünya'dan izlenemeyen güney yarım küre, Hubble Uzay Teleskobu'nun 2023 gözlemleriyle haritalandı.
- Kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşünü yaklaşık 800 günde tamamlayan yapının, bölgedeki güneş radyasyonunun zirveye çıkacağı 2032 yılına kadar değişimi izlenecek.
Cevabı beklenen sorular
- Bölgedeki güneş radyasyonunun zirveye ulaşacağı 2032 yılına kadar ongen bulut sistemi kararlı bir yapıya mı kavuşacak yoksa dağılacak mı?
- Geliştirilecek üç boyutlu rüzgar ve sıcaklık simülasyonları, kavisli akıntıların bu geometrik deseni nasıl oluşturduğunu tam olarak açıklayabilecek mi?
