Sivas Gök Medrese'nin üç boyutlu dijital ikizi İHA ve mobil lazer taramayla hazırlandı

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Harita Mühendisliği Bölümünde, tarihi yapıların korunması ve belgelenmesi amacıyla yeni bir üç boyutlu dijital modelleme çalışması hayata geçirildi. Bölüm Başkanı Prof. Dr. Tarık Türk'ün danışmanlığında, yüksek lisans öğrencisi İlayda Emen tarafından hazırlanan tez kapsamında, Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahreddin Ali tarafından 1271 yılında mimar Konyalı Kaluyan'a yaptırılan tarihi Gök Medrese'nin yüksek hassasiyetli dijital ikizi çıkarıldı. Projede, klasik belgeleme süreçlerinin getirdiği zaman ve maliyet engellerini aşmak üzere düşük maliyetli mobil lazer tarama sistemi ile insansız hava aracı (İHA) fotogrametrisi bir araya getirildi.

## Ölçüm süresi ve hibrit tarama yöntemi Geliştirilen yöntem sayesinde belgeleme sürecinde ciddi bir zaman tasarrufu sağlandı. Tarihi eserin açık dış cephe taramaları yaklaşık 2 saatte tamamlanırken, dar nişlerin ve sütun aralarının bulunduğu yarı açık iç mekan ölçümleri tek seferde 25 dakika içinde kaydedildi. Çalışmada İHA fotogrametrisinden sağlanan veriler, gerçek zamanlı kinematik destekli düşük maliyetli mobil lazer tarama teknolojisinin verileriyle bütünleştirildi. Bu hibrit yapı, yersel lazer tarayıcıların yapının belirli bir yüksekliğinden sonrasını ve tepe kısımlarını görüntüleyememe sınırlılığını ortadan kaldırarak eserin tüm noktalarının eksiksiz taranmasını sağladı.

## Restorasyon ve Yapı Bilgi Modellemesi uyumu Oluşturulan yüksek doğruluklu dijital model, tarihi yapıların afetler ya da farklı dış etkenler sebebiyle zarar görmesi durumunda devreye girecek aslına uygun restorasyon süreçlerine doğrudan altlık oluşturacak. Çalışmanın santimetre ve milimetre seviyesinde konum doğruluğu sunduğunu belirten Prof. Dr. Tarık Türk, elde edilen verilerin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının inşaat sektöründe uygulamaya aldığı Yapı Bilgi Modellemesi (BIM) standartlarıyla da örtüştüğünü vurguladı. Mevcut mevzuat doğrultusunda önümüzdeki yıllarda tarihi ve kamu yapılarının üç boyutlu dijital modellerinin BIM tabanlı hazırlanarak idareye teslim edilmesi zorunlu hale gelecek.

## Sanal erişim ve sonraki adımlar Vakıflar Sivas Bölge Müdürlüğünün katkılarıyla tamamlanan tez çalışmasının bir sonraki aşamasında, elde edilen üç boyutlu verilerin sanal gerçeklik teknolojisiyle entegre edilmesi planlanıyor. Bu adımla tarihi medresenin dijital ortamda uluslararası ziyaretçilere açılması, koruma altındaki hassas mimari alanların ise fiziksel yıpranma riski olmadan tanıtılması hedefleniyor. Araştırma ekibi, Gök Medrese'de başarıyla uygulanan bu yöntemi Sivas'taki diğer tarihi eserlerin belgelenmesinde de kullanmayı amaçlıyor.

Neden önemli?Hibrit tarama tekniği, klasik yersel lazerlerin ulaşamadığı çatı ve tepe noktalarını hızla belgeleyerek tarihi yapıların afet sonrası aslına uygun restorasyonuna milimetre düzeyinde veri sağlıyor.

Cevabı beklenen sorular

• Çalışmada üretilen üç boyutlu modelin sanal gerçeklik ortamına aktarılarak dünya genelindeki ziyaretçilere ne zaman açılacağı henüz belirtilmedi.
• Sivas genelinde planlanan diğer tarihi yapıların dijital ikiz çalışmalarının hangi takvimle başlayacağı açıklanmadı.