Sivas Kayalıpınar kazılarında Kral 2. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet gün yüzüne çıkarılarak kraliyet arşivindeki parça sayısı 184'e ulaştı.
Üç noktada haber
Sivas Kayalıpınar kazılarında Kral 2. Tudhaliya dönemine tarihlenen 131 çivi yazılı tablet ve parça gün yüzüne çıkarıldı.
Önceki sezon bulunan 53 parçayla birlikte arşivdeki toplam buluntu sayısı 184'e yükselerek 21. yüzyılın en kapsamlı Hititçe arşivi oldu.
Kazılar 2021 yılından bu yana Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.
Sivas'ın Yıldızeli ilçesinde yer alan antik Šamuḫa yerleşimi Kayalıpınar'da yürütülen kazı çalışmalarında, Hitit Kralı 2. Tudhaliya dönemine tarihlenen 131 yeni çivi yazılı tablet ve tablet parçası gün yüzüne çıkarıldı. Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy tarafından kamuoyuna duyurulan keşif, geçtiğimiz kazı sezonunda ele geçirilen 53 parçayla birlikte arşivdeki toplam buluntu sayısını 184'e yükseltti. Uzmanların ve kazı heyetinin değerlendirmelerine göre bu buluntu grubu, 21. yüzyılda keşfedilen en kapsamlı Hititçe kraliyet arşivi olma unvanını elde etti. Yaklaşık 3 bin 400 yıllık bir geçmişe uzanan belgeler, Anadolu'nun köklü medeniyetlerinden Hititlerin devlet idaresini, kriz anlarındaki karar mekanizmalarını ve saray yaşantısını doğrudan aydınlatıyor.
Salgın hastalıklar ve saraydaki kriz yönetimi
Kayalıpınar'da bulunan arşiv; kehanet, fal, resmi mektup, ritüel ve dua gibi farklı kategorilere ayrılan zengin bir metin çeşitliliği barındırıyor. Belgeler arasında en dikkat çeken başlıklardan birini, o dönemde şehirden şehre yayıldığı aktarılan ve özellikle bebekler ile çocukları etkileyen yüksek ateşli salgın hastalık kayıtları oluşturuyor. Salgının saray bürokrasisinde ve kraliyet ailesinde ciddi bir endişe yarattığı, küçük prens ve prenseslerin sağlık durumlarının düzenli fal sorgulamalarıyla yakından takip edildiği belgelere yansıyor. Arşiv kayıtlarında, henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin hastalığı, vefatı ve ardından düzenlenen resmi cenaze ritüeline dair ayrıntılı bilgiler yer alıyor.
Kayalıpınar yerleşiminden bir arşiv görüntüsü.
Batı Anadolu'dan gelen askeri yardım çağrıları
Arşivden çıkan diplomatik ve askeri yazışmalar, Hitit devletinin sınır boylarında maruz kaldığı güvenlik tehditlerini de belgeliyor. Batı Anadolu'daki Hitit generallerinin Šamuḫa'da bulunan krala hitaben kaleme aldığı bir mektupta, bölgenin düşman unsurlar tarafından kuşatıldığı ve savunmanın kırılmaması için acilen takviye asker, at ve savaş arabası gönderilmesi gerektiği belirtiliyor. Askeri yetkililer mektupta, talep edilen lojistik desteğin zamanında ulaşmaması durumunda ordunun imha olma riskiyle karşılaşacağını ve sorumluluk kabul etmeyeceklerini açık bir dille ifade ediyor.
Kayalıpınar alanına ait bir arşiv fotoğrafı.
Kehanet günlükleri ve kurumsal hafıza
Kayalıpınar kazı ve yerleşim alanından bir arşiv karesi.
Arşivde yer alan diğer özgün metinler arasında, kuş falcılarının Šamuḫa kentinin dışına çıkarak farklı coğrafyalarda yürüttükleri gözlemleri bir günlük düzeninde aktardıkları tabletler öne çıkıyor. Falcıların izledikleri güzergahları, konakladıkları yerleşimleri ve kuşların uçuş hareketlerine dair yaptıkları yorumları içeren bu kayıtlar, Hititlerin inanç dünyası ile kehanet pratiklerinin metodolojisine dair daha önce bilinmeyen ayrıntıları literatüre kazandırıyor. Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığında 2021 yılından bu yana sürdürülen kazılar, Hitit dili ve katiplik geleneğinin gelişimine ilişkin yeni veriler sağlamaya devam ediyor.
Neden önemli?21. yüzyılda bulunan en kapsamlı Hititçe arşiv niteliğindeki metinler, 3 bin 400 yıl önceki devlet yönetimini, askeri yazışmaları ve salgın kayıtlarını doğrudan aydınlatıyor.
Cevabı beklenen sorular
- Yeni çözümlenecek tablet parçalarının Hitit tıp tarihi ve askeri lojistiğine ilişkin bilinmeyen başka hangi idari detayları aydınlatacağı henüz bilinmiyor.
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
