Kısaca

Tanzanya'daki Ol Doinyo Lengai yanardağında kaydedilen geçici zemin kabarmasının, yerin yaklaşık üç kilometre altındaki sığ bir rezervuara dolan yaklaşık bir milyon metreküplük magma girişinden kaynaklandığı bilimsel modellemeyle tespit edildi.

Doğu Afrika Yarığı Sisteminde yer alan ve Tanzanya'nın kuzeyinde bulunan aktif stratovolkan Ol Doinyo Lengai çevresinde tespit edilen zemin kabarmasının nedeni açıklandı. Frontiers in Earth Science dergisinde 18 Eylül 2026 tarihinde yayımlanan araştırmaya göre, Mart 2022 ile Ağustos 2023 tarihleri arasında yüzeyde kaydedilen yükselme, yanardağın yaklaşık 3 kilometre derinliğindeki mevcut bir magma rezervuarına yaklaşık 1 milyon metreküplük yeni magmanın dolmasından kaynaklandı. Jeofizikçi D. Sarah Stamps liderliğindeki uluslararası araştırma ekibi, yaklaşık 400 olimpik yüzme havuzuna denk gelen bu hacmin sığ bir tabaka şeklinde yerleştiğini ve doğrudan bir patlamaya yol açmadığını belirledi.

Yanardağdaki hareketlilik, bölgede 2016 yılında kurulan TZVOLCANO izleme ağı sayesinde milimetre düzeyinde takip edildi. Yıllık yaklaşık 3,8 milimetre doğuya doğru genişleyen Natron Yarığı kuşağında yer alan sistem, yüzeydeki yatay ve düşey hareketleri kesintisiz izleyen Küresel Navigasyon Uydu Sistemi (GNSS) cihazları ile deprem hareketlerini kaydeden iki geniş bantlı sismometreden oluşuyor. Mart 2022 ile Ağustos 2023 arasındaki deformasyon evresinde toplanan veriler, yer kabuğunun belirli aralıklarla şişip indiğini gösterirken, uydular üzerinden yapılan önceki gözlemlerin aksine sahadaki sürekli yer istasyonlarıyla ilk kez bu denli ayrıntılı bir magma göçü haritalandı.

Araştırmacılar kabarmayı açıklamak için ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu tarafından geliştirilen açık kaynaklı dMODELS yazılımını kullanarak dört farklı matematiksel modeli karşılaştırdı. Yüzde 99 güven aralığında yapılan analizler sonucunda, verilerle en uyumlu modelin yatay damar tipi (sill-like) sığ bir magma girişi olduğu kanıtlandı. Zirvenin 3068 metre altında ve kratere yatay olarak yaklaşık 1,5 kilometre kuzey mesafede konumlanan bu kütlenin 329 metre yarıçapında olduğu ve hacim değişiminin 0,99 milyon metreküp düzeyinde kaldığı hesaplandı. Çalışma, yer kabuğundaki her şişkinliğin yüzeye doğru bir magma tırmanışı anlamına gelmediğini sayısal sınırlarla doğruladı.

Ol Doinyo Lengai yanardağında halen bir lav gölü kaynamaya ve lav üretmeye devam ederken, dağın püskürme karakteri effüzif (akışkan) ile patlayıcı dönemler arasında dönüşümlü olarak ilerliyor. Ortalama her 10 ila 15 yılda bir patlayıcı püskürme gerçekleştiren yanardağın son büyük patlamasından önce 5,9 büyüklüğünde bir deprem kaydedilmişti. D. Sarah Stamps, tespit edilen magmanın krater bacasına doğru yükselmediğini, dolayısıyla mevcut hareketliliğin acil bir tahliye gerektirmediğini vurguladı. Uzmanlar, magma daha sığ katmanlara hareket etmedikçe veya belirgin bir deprem fırtınası yaşanmadıkça ani bir patlama beklenmediğini ifade etti.

Araştırmanın sonuçları yerel yönetimlerin afet hazırlığı açısından kritik bir eşiğe işaret etse de jeofiziksel modelin bazı teknik sınırları bulunuyor. Araştırma alanındaki modellemeyi sınırlandırmak için yalnızca 5 GNSS istasyonunun verileri kullanılabildi ve hesaplamalarda homojen yarı-uzay varsayımı uygulandı. Tanzanya Jeoloji Araştırmaları Kurumu ile paylaşılan ölçüm sonuçları, yerel tahliye kararlarının doğrulanması ve bölgedeki Maasai topluluklarının risk yönetimi planlamasında temel başvuru verisi olarak kayıtlara geçti.

Neden önemli?Milimetre hassasiyetindeki GNSS ölçümleri yer altındaki magma hareketlerinin krater yüzeyine yaklaşmadığını göstererek gereksiz tahliye alarmlarını önledi ve Doğu Afrika'daki volkanik erken uyarı sistemlerinin güvenilirliğini pekiştirdi.

Şu ana kadar bildiklerimiz

  • Tanzanya'daki Ol Doinyo Lengai yanardağında Mart 2022 ile Ağustos 2023 arasında milimetre hassasiyetindeki GNSS cihazlarıyla patlamasız bir zemin yükselmesi tespit edildi.
  • Sayısal jeofizik modellemeleri, bu kabarmaya yerin yaklaşık 3 kilometre altındaki sığ bir rezervuara dolan 0,99 milyon metreküplük magma girişinin yol açtığını ortaya koydu.
  • Uzmanlar tespit edilen magmanın kratere doğru tırmanmadığını ve mevcut lav gölü aktivitesine rağmen acil bir patlama tehlikesi oluşturmadığını açıkladı.

Cevabı beklenen sorular

  • Ol Doinyo Lengai'de bir sonraki patlayıcı püskürme öncesinde 2007'deki gibi 5,9 büyüklüğünde bir deprem veya derinlikten sığa doğru belirgin bir magma göçü gerçekleşecek mi?
  • Yeraltındaki magma rezervuarında biriken malzemenin gelecekteki olası bir püskürmeyi tetikleme gecikme süresi ne kadar olacak?
Kaynaklar ve belgeler

Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.