Kuzey Kutbu üzerinde soğuk havayı hapseden kutup girdabı, 1958'den bu yana kaydedilen en erken dönemde dağılma işaretleri göstererek önümüzdeki günlerde çökme aşamasına girdi.
Üç noktada haber
Kutup girdabında 1958 yılından bu yana kasım ayında yalnızca iki kez ani stratosferik ısınma belgelendi.
Kayıtlardaki en erken kutup girdabı kırılması daha önce 28 Kasım 1968 tarihinde gerçekleşmişti.
Kutup girdabı Dünya yüzeyinin yaklaşık 16 ila 48 kilometre üzerindeki stratosfer tabakasında batı rüzgârlarından oluşuyor.
Kuzey Kutbu üzerinde Dünya yüzeyinden yaklaşık 16 ila 48 kilometre (10 ila 30 mil) yükseklikte oluşan ve soğuk havayı kutup bölgesinde tutan kutup girdabı, kayıtlardaki en erken dönemde dağılma işaretleri gösteriyor. Normal koşullarda aralık ve ocak aylarında en yüksek gücüne ulaşan batı rüzgârları çemberinin önümüzdeki hafta içinde çökebileceği tahmin ediliyor. Bu durum, stratosfer katmanındaki sıcaklıkların birkaç gün içinde aniden yükselmesi anlamına gelen ani stratosferik ısınma (SSW) fenomenini beraberinde getiriyor.
Bilim insanlarının güvenilir kayıtlar tutmaya başladığı 1958 yılından bu yana kasım ayında yalnızca iki kez ani stratosferik ısınma vakası belgelendi. Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) bünyesinde görev yapan Laura Ciasto, bu erken anomalinin son derece nadir olduğunu belirtiyor. Daha önce kaydedilen en erken kutup girdabı kırılması 28 Kasım 1968 tarihinde yaşanmıştı; mevcut model tahminleri ise bu eşiğin daha da erken bir tarihte aşılabileceğini ortaya koyuyor.
Stratosferde meydana gelen sıcaklık artışı, kutup girdabının batıdan doğuya esen rüzgârlarını zayıflatıyor ve hatta tersine çevirerek girdabın ikiye bölünmesine yol açabiliyor. Rüzgâr kalkanının parçalanması, normalde troposferin üstündeki stratosferde hapsolan dondurucu kutup havasının güneye, orta enlemlere doğru kaymasına zemin hazırlıyor. MIT bünyesinde iklim bilimi çalışmaları yürüten Judah Cohen, bu denli erken bir çöküşün meteoroloji ve iklim topluluğu açısından daha önce karşılaşılmamış büyüklükte bir atmosferik olay olduğunu ifade ediyor.
Kutup girdabındaki bu olağan dışı erken çözülmenin küresel kış koşullarını nasıl etkileyeceği konusunda bilim insanları henüz kesin bir tablo çizemiyor. Pasifik Okyanusu'ndaki yüzey suyu sıcaklıklarının ortalamanın üzerine çıkmasıyla oluşan El Niño döngüsü ile kutup girdabı kırılmasının nasıl bir etkileşime gireceği izleniyor. İskoçya'daki St. Andrews Üniversitesi'nden kutup girdabı araştırmacısı Simon Lee, birden fazla istisnai atmosfer olayının aynı anda gerçekleşmesinin modellemeleri güçleştirdiğine dikkat çekiyor. AccuWeather meteoroloğu Alex DaSilva ise güçlü seyreden El Niño'nun bu kışın ana belirleyicisi olmaya devam edeceğini öngörüyor.
Neden önemli?Girdabın erken zayıflaması sonucu oluşacak ani stratosferik ısınma, kutup soğuklarının güneye inmesine yol açarak El Niño ile birlikte kış hava modellerinde öngörülmesi güç dalgalanmalar yaratabilir.
Cevabı beklenen sorular
- Erken kutup girdabı çöküşünün güçlü El Niño döngüsüyle birleştiğinde kış aylarında hangi bölgelerde dondurucu soğuklara yol açacağı henüz netlik kazanmadı.
- Bu kışın ilerleyen aylarında Arktik üzerinde ikinci bir kutup girdabı kırılmasının yaşanıp yaşanmayacağı bilinmiyor.
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
