Kısaca

MIT, Massachusetts Sanat ve Tasarım Koleji ile Wellesley Koleji araştırmacıları, EEG yöntemiyle izledikleri 54 katılımcıdan yalnızca ChatGPT desteğiyle metin yazan grubun beyin aktivitelerinde düşüş kaydetti.

MIT, Massachusetts Sanat ve Tasarım Koleji ile Wellesley Koleji bünyesindeki araştırmacıların ortak yürüttüğü çalışma, üretken yapay zekanın bilişsel süreçler üzerindeki etkisini somut verilerle ortaya koydu. Yaşları 18 ile 39 arasında değişen 54 katılımcının yer aldığı deneyde, metin hazırlama sürecindeki zihinsel aktivite elektroensefalografi (EEG) yöntemiyle izlendi. Katılımcılar üç ayrı çalışma kümesine ayrıldı: İlk grup metinlerini kaleme alırken yalnızca ChatGPT desteğinden yararlandı; ikinci grup yapay zeka eklentisi bulunmayan geleneksel arama motorlarını kullandı; üçüncü grup ise internet ya da dış kaynak erişimi olmadan tamamen kişisel bilgilerine başvurarak yazım yaptı.

Deneyin ilk üç oturumunda kaydedilen EEG ölçümleri, yalnızca ChatGPT kullanan grupta beyin etkileşiminin diğer katılımcılara kıyasla en düşük seviyede kaldığını gösterdi. Üçüncü oturuma gelindiğinde bu gruptaki kişilerin önemli bir kısmının zihinsel üretimden uzaklaşarak doğrudan kopyala-yapıştır yöntemine yöneldiği ve hazırladıkları metindeki ifadeleri sonradan hatırlamakta zorlandığı belirlendi. Araştırmacılar ilk üç aşamanın ardından deneyin kurgusunu değiştirdi; baştan beri yapay zeka kullanan katılımcılardan bu kez yalnızca kendi hafızalarıyla yazmaları istenirken, başlangıçta dış kaynak kullanmayan üçüncü gruba dördüncü oturumda ChatGPT verildi. ChatGPT kullanımının ardından kendi hafızasına dönen grubun performansı, diğer katılımcıların oldukça gerisinde kaldı.

Elde edilen sonuçlar, yapay zeka araçlarına kesintisiz başvurmanın düşünme çabasını azaltarak bilişsel bağımlılık yaratabileceğini gösteriyor. Nitekim Stephen Hawking, 2015 yılında yapay zekanın ekonomik eşitsizlikleri büyütebileceği yönünde bir uyarı paylaşmıştı; güncel tartışmalar ise teknolojinin zihinsel etkilerine yoğunlaşıyor. Farklı araştırmalar da benzer risklere işaret ediyor: Sağlık sektöründe devreye alınan yapay zeka modellerinin kritik klinik ayrıntıları gözden kaçırabildiği bilinirken, düzenli ChatGPT kullanan kişilerin kendi zihinsel yetkinliklerini gerçekte olduğundan daha yüksek görme eğilimine girdiği saptandı. Yaratıcılık odaklı incelemelerde de bu sistemlerin ortalama bir insanın performansını aşamadığı ve profesyonel standartların gerisinde kaldığı belirlendi.

Bununla birlikte araştırmacılar yapay zeka sistemlerinin tamamen olumsuz bir tablo çizmediğine dikkat çekiyor. Claude, Copilot ve Gemini gibi sistemlerin de dahil olduğu bu teknoloji havuzu, özellikle İngilizcenin yaygın konuşulmadığı coğrafyalardaki öğrencilerin kendi ana dillerinde nitelikli bilgiye erişmesini kolaylaştırıyor. Karmaşık öğretim materyallerinin yalınlaştırılması ve öğrenilen konuların pekiştirilmesi bu araçların en güçlü yönleri arasında yer alıyor. Uzun dönemli gözlemler, üretken yapay zekanın yaygınlaşmasıyla birlikte öğrencilerin akademik metinlerinde daha resmi, gelişmiş ve olumlu bir üslup yakaladığını, temel akademik yeteneklerin ise bütünüyle kaybolmadığını gösteriyor. Sürecin olumlu ya da olumsuz sonuç vermesi, teknolojinin insanın düşünme sürecinin yerini mi aldığı yoksa bu süreci destekleyen bir araç olarak mı konumlandırıldığına bağlı kalıyor.

Neden önemli?Yapay zekaya aşırı güvenin düşünme çabasını azaltabileceğini ve bilişsel bağımlılık yaratabileceğini gösteren bulgular, eğitim ve çalışma hayatında bu araçların kullanım biçimini yeniden tartışmaya açıyor.

Şu ana kadar bildiklerimiz

  • Yaşları 18 ile 39 arasında değişen 54 katılımcının beyin dalgaları, makale yazım sürecinde EEG yöntemiyle üç farklı araştırma grubu üzerinden izlendi.
  • ChatGPT kullanan grupta beyin etkileşimi en düşük seviyede kalırken, katılımcıların kopyala-yapıştır yöntemine yöneldiği ve yazdıklarını hatırlamakta zorlandığı saptandı.
  • Deneyin son aşamasında ChatGPT kullanımından kendi hafızasına dönen grubun performansı, dış destek almayan diğer katılımcıların gerisinde kaldı.

Cevabı beklenen sorular

  • Yapay zeka araçlarının uzun süreli kullanımının bilişsel kapasite üzerinde kalıcı bir gerilemeye yol açıp açmayacağı henüz bilinmiyor.
Kaynaklar ve belgeler

Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.