Eric Schmidt, Niall Ferguson ve Lisa Klaassen, yayımladıkları makalede OpenAI ve Anthropic'i devlet denetimindeki sömürge dönemi ticaret tekellerine benzetti.
Üç noktada haber
Yazarlar OpenAI ve Anthropic gibi yapay zekâ şirketlerini sömürge döneminin imtiyazlı ticaret tekelleri olan Doğu Hindistan Şirketlerine benzetiyor.
Makaleye göre ABD teknoloji şirketlerinin 2026 yılında büyük kısmı borçla finanse edilen 600 milyar doları aşkın yatırım yapması planlanıyor.
ABD Ticaret Bakanlığı haziran ayında Anthropic'e yabancı uyrukluların en yetenekli iki modeline erişimini kesme talimatı verdi.
Eski Google CEO'su Eric Schmidt, tarihçi Niall Ferguson ve araştırmacı Lisa Klaassen, Foreign Affairs dergisi için kaleme aldıkları makalede küresel yapay zekâ yarışının jeopolitik boyutunu inceledi. Yazarlar, OpenAI ve Anthropic gibi sektörün öncüsü olan yapay zekâ laboratuvarlarını, geçmişte hükümet imtiyazlarıyla faaliyet gösterip kendi ordularını kuran Doğu Hindistan Şirketi gibi sömürge dönemi ticaret tekellerine benzetti. Günümüz yapay zekâ şirketlerinin de benzer şekilde devletlerle doğrudan müzakere yürüttüğünü, ancak nihai kertede hükümet denetimi altında kaldığını belirttiler.
Fiziksel Kaynaklar ve Ölçekleme Yasaları
Makalede kurulan imparatorluk benzetmesi, yapay zekâdaki ölçekleme yasalarına dayandırılıyor. Model gelişiminin enerji altyapısına, nadir minerallere, gelişmiş çiplere ve devasa sermayeye bağımlı hale gelmesi nedeniyle yazılımın yeniden kıt bir jeopolitik kaynağa dönüştüğü vurgulanıyor. Belirli bir sermaye ve altyapı eşiğinin altında kalan aktörlerin yarışın tamamen dışında kaldığı ifade edilirken, Kongo'dan çıkarılan ham maddeler ve Kenya'da saati birkaç dolara çalışan veri etiketleme işçileri üzerinden küresel bir bağımlılık zincirinin oluştuğu kaydediliyor.
Hükümet denetiminin somut bir örneği olarak haziran ayında yaşanan bir gelişmeye dikkat çekiliyor. ABD Ticaret Bakanlığı'nın Anthropic'e en gelişmiş iki modelini yabancı ülke vatandaşlarına kapatma talimatı vermesi üzerine şirketin kullanıcıların uyruğunu anlık doğrulayamadığı için Fable 5 ve Mythos 5 modellerini küresel ölçekte erişime kapattığı aktarılıyor. Fable 5 üzerindeki ihracat kısıtlamaları yaklaşık iki hafta sonra kaldırılırken, Mythos 5 modelinin yalnızca belirli bir grup ABD kurumunun erişimine açık tutulmaya devam ettiği belirtiliyor.
Ayrışan Stratejiler ve Mali Kısıtlar
ABD ve Çin'in yapay zekâ alanında birbirine zıt stratejiler izlediği ifade ediliyor. Washington siyasi uyum karşılığında pahalı ve kapalı teknolojiler sunarken, Pekin kendi standartlarını yaygınlaştırmak amacıyla açık ağırlıklı modelleri serbestçe dağıtıyor. ABD'nin sohbet robotlarında yaklaşık altı ay önde olduğu, Çin'in ise robotik alanında liderliği elinde tuttuğu kaydediliyor. Ancak her iki güç de karşılıklı darboğazlarla karşı karşıya bulunuyor; Çin enerjiye sahipken üst düzey çiplerden yoksun kalıyor, ABD ise mineral tedarikinde ve güvenilir bir elektrik şebekesinde zorlanıyor.
Finansal sürdürülebilirlik tarafında ise ABD teknoloji şirketlerinin 2026 yılında büyük kısmı borçla finanse edilecek şekilde 600 milyar doların üzerinde yatırım planladığı, Google, Amazon, Microsoft ve Meta'nın toplam planlanan harcamasının ise yaklaşık 725 milyar dolara ulaştığı ifade ediliyor. Çin ise tahvillerle finanse edilmek üzere beş yılda 295 milyar dolarlık devlet güdümlü bir plan yürütüyor. Yazarlar, ABD'nin 2024 yılında 881 milyar dolarlık faiz ödemesiyle 874 milyar dolarlık savunma bütçesini geride bıraktığına işaret ederek savunma harcamaları, teknoloji liderliği ve sosyal refah devletinin aynı anda sürdürülemeyeceğini öne sürüyor. Tayvan'daki TSMC tesislerinin oluşturduğu jeopolitik risklere karşı ise model yeteneklerine sınır getiren Soğuk Savaş tipi bir yumuşama dönemi öneriliyor.
Neden önemli?Yapay zekâ modellerinin enerji, çip ve sermaye bağımlılığı, yazılımı yeniden kıt bir jeopolitik kaynak haline getirerek küresel güç dengelerini etkiliyor.
Cevabı beklenen sorular
- ABD ve Çin arasında makalede önerilen Soğuk Savaş benzeri bir yapay zekâ yumuşama anlaşması diplomatik zeminde karşılık bulacak mı?
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
