Hugging Face, genetik dizilimler hakkında araştırmacıların doğal dilde sorgu yapabilmesini sağlayan 14 milyar parametreli Carbon-X biyoloji yapay zekâ modelini duyurdu.
Üç noktada haber
Carbon-X, Zhongguancun Akademisi ve Napoli II. Federico Üniversitesi ortaklığıyla geliştirilen 14 milyar parametreli bir modeldir.
Model, DNA dizilimlerini altışar harflik gruplarla okuyarak İngilizce metin ve biyolojik açıklamalarla harmanlanan 300 milyar parçalık veriyle eğitilmiştir.
Hassas hasta verilerini korumak amacıyla yerel donanımda çalışabilecek boyutta tasarlanan araç, tek seferde yaklaşık 50 bin baz çifti uzunluğundaki dizilimleri işleyebilmektedir.
Açık kaynaklı yapay zekâ platformu Hugging Face, araştırmacıların genetik dizilimler ve mutasyonlar üzerine doğal dilde sorular sormasına imkân tanıyan Carbon-X adlı yeni biyoloji modelini duyurdu. Çin'deki Zhongguancun Akademisi ile İtalya'daki Napoli II. Federico Üniversitesi araştırmacılarının ortaklığıyla geliştirilen model, DNA verilerini metin tabanlı etkileşime açarak karmaşık genetik analizleri kolaylaştırmayı amaçlıyor.
DNA dizilimleri temelde bilgisayar koduna benzeyen ve yaklaşık 6 milyar harften oluşan bir yapı sergilese de bilim insanları bu dizilimlerin büyük bölümünün işlevini tam olarak çözebilmiş değil. Daha önce Google DeepMind'ın geliştirdiği AlphaGenome sayısal tahminlere odaklanırken, Arc Institute ve Nvidia ortaklığındaki Evo 2 modeli sıfırdan genom üretebilme yeteneği kazanmıştı. Carbon-X ise mevcut bir dil modelinin söz dağarcığını DNA harflerini altışar karakterlik bloklar halinde okuyacak şekilde genişleterek doğal dil ile genetik veriyi doğrudan birleştiren bir sohbet arayüzü sunuyor.
Arşiv fotoğrafı: Hugging Face internet sitesinin ana sayfası, logosu büyüteçle büyütülmüş halde görülüyor.
Geliştirici ekip, modeli memeliler, diğer omurgalılar, omurgasızlar, bitkiler, mantarlar ve tek hücrelileri içeren geniş bir biyolojik yelpazeden alınan dizilimlerle ve İngilizce metinleri birleştiren 300 milyar parçalık veri kümesiyle eğitti. Olası biyolojik güvenlik risklerini önlemek amacıyla model virüs verileriyle eğitilmedi. Ayrıca kullanıcılar sisteme tüm insan genomunu tek seferde yükleyemiyor; model tek seferde yaklaşık 50 bin baz çifti uzunluğundaki parçaları inceleyebilecek bir kapasite sınırı taşıyor.
Carbon-X'in öne çıkan en somut kullanım alanı, belirli bir genetik mutasyonun zararsız mı yoksa hastalığa yol açan bir yapıda mı olduğunu tespit etmek. Yanlış hedeflenen bir gen terapisinin hastalara zarar verme riskini azaltmayı hedefleyen model, veri gizliliği düşünülerek 14 milyar parametreyle sınırlandırıldı. Bu sayede araştırmacılar kimlik belirten hassas hasta verilerini bulut sağlayıcılarına göndermeden modeli kendi yerel bilgisayarlarında çalıştırabiliyor.
Geliştiriciler, Carbon-X'in sunduğu tahminlerin henüz ıslak laboratuvar deneyleriyle doğrulanmadığına dikkat çekiyor. Modelin pratikte ne kadar isabetli sonuç verdiği, bağımsız laboratuvarlarda yürütülecek deneylerin ardından ortaya çıkacak.
Neden önemli?Model yerel donanımlarda çalışabildiği için hassas hasta verilerini buluta göndermeden mutasyon analizleri yapılmasına ve hedefe yönelik ilaç tasarımına zemin hazırlıyor.
Cevabı beklenen sorular
- Carbon-X tarafından üretilen genetik mutasyon tahminleri bağımsız ıslak laboratuvar deneylerinde ne düzeyde doğruluk sağlayacak?
- Geliştirilen modelin hedefli ilaç ve gen terapisi tasarımlarındaki klinik başarı oranı ne zaman ölçülecek?
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
