GAO raporu, Pentagon'un 31 milyar dolarlık F-35 yedek parça havuzundaki 26 milyon bileşeni gerçek zamanlı takip edemediğini ve 1 milyonu aşkın kayıp parçanın akıbetinin belirsizliğini koruduğunu açıkladı.
Üç noktada haber
GAO verilerine göre F-35 küresel havuzunda yer alan yaklaşık 26 milyon parçanın tahmini değeri 31 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
Mart 2026 itibarıyla bakım ve onarımdaki yaklaşık 1,3 milyar dolar değerindeki 17 binden fazla parça resmi lojistik sistemine işlenmedi.
F-35 Ortak Program Ofisi, 2020 yılından bu yana fiziksel sayım çalışmaları için en az 17 milyon dolar harcamasına rağmen kayıtları eşleştiremedi.
ABD Hükümet Denetim Ofisi (GAO) tarafından yayımlanan yeni denetim raporu, ABD Savunma Bakanlığı ve F-35 Ortak Program Ofisi'nin (JPO) beşinci nesil savaş uçağı filosuna ait milyarlarca dolarlık yedek parçanın envanter kaydını tutmakta ciddi aksaklıklar yaşadığını ortaya koydu. Denetçiler, dünya genelinde ortak kullanıma sunulan yaklaşık 26 milyon parçalık ve tahmini 31 milyar dolar değerindeki F-35 yedek parça havuzunun eksiksiz izlenemediğini belirtti. Resmi kayıtlara dahil edilmeyen ya da eksik girilen bileşenler nedeniyle 31 milyar dolarlık havuz maliyetinin gerçek tablonun altında kalmış olabileceği kaydedildi.
Bakımdaki 17 bin parça kayıtlarda görünmüyor
Raporun bulgularına göre, Mart 2026 itibarıyla bakım ve onarım sürecinde bulunan yaklaşık 17 bin F-35 parçası resmi envanter sisteminde yer almıyor. Tahmini değeri 1,3 milyar dolar olarak hesaplanan bu parçaların nakliye ve genel giderlerle birlikte 2,5 milyar dolarlık bir büyüklüğe ulaşabileceği ifade ediliyor. Bunun yanı sıra GAO'nun Mayıs 2023 raporunda kayıp olduğu bildirilen 85 milyon dolar değerindeki 1 milyondan fazla parçanın akıbeti aradan geçen zamana rağmen netleştirilemedi. Program ofisi, son dönemde bildirilen parça kayıplarının geçmişte tespit edilen bu 1 milyonluk partiyle ilişkili olup olmadığını da doğrulayamıyor.
Tedarikçi yazılımları ile hükümet sistemi uyuşmuyor
Envanter takibindeki temel aksaklık, Savunma Bakanlığı'nın kullandığı Kurumsal Lojistik Yönetim Sistemi (ELMS) ile ana yüklenicilerin mülkiyet yönetim yazılımları arasındaki entegrasyon eksikliğinden kaynaklanıyor. F-35'in gövde üreticisi Lockheed Martin ile motor üreticisi Pratt & Whitney'nin geniş tedarik ağlarına ait sistemler, hükümetin ELMS platformuna doğrudan veri aktarmıyor. Ortak Program Ofisi bu nedenle bilgileri farklı kaynaklardan üçer aylık periyotlarla toplamak zorunda kalıyor. Bu gecikme, yedek parça verilerinin üç aydan daha eski olmasına ve bir parçanın taşındığı veya kullanıldığı anın gerçek zamanlı olarak izlenememesine yol açıyor.
Fiziksel sayımlara 17 milyon dolar harcandı
Ortak Program Ofisi, 2020 mali yılından bu yana hem yüklenici hem de hükümet tesislerindeki parçaların yerinde tespiti için en az 17 milyon dolar harcadı. Ancak başlangıç verilerinin güvenilir olmaması, nakliye halindeki parçaların sayılamaması ve alt yüklenicilerin depolarındaki bileşenlerin tam olarak bilinmemesi sebebiyle fiziki envanter çalışmaları hedeflenen netliğe ulaşamadı. GAO, parça kayıtlarındaki bu belirsizliklerin F-35 filosunun göreve hazırlık oranlarını olumsuz etkilediğini vurguladı. Lockheed Martin ise parçaların temin edilebilirliğini artırmak ve filo hazırlığını desteklemek adına peşin yedek parça finansmanına 2 milyar doların üzerinde yatırım yaptığını bildirdi.
Savunma Bakanlığı rapordaki tavsiyeleri kabul ederek parça kayıplarını izlemek için yeni prosedürler ve sorumlu mülkiyet yetkililerine özel eğitim programları geliştirdiğini duyurdu. Hükümet ile yüklenici sistemleri arasında doğrudan veri bağlantısı kuracak altyapı modernizasyonunun sürdüğü belirtilirken, Savunma Sözleşme Denetim Ajansı'nın koordinasyonunda yürütülen tam kapsamlı envanter denetiminin Mart 2027'de tamamlanması hedefleniyor.
Neden önemli?Yüklenici sistemleriyle lojistik entegrasyonunun kurulamaması, bakımda olan parçaların kayıtlarda görünmemesine yol açarak filonun operasyonel hazırlığını düşürüyor ve milyarlarca dolarlık bütçe riskleri yaratıyor.
Cevabı beklenen sorular
- Savunma Bakanlığı ve ana yükleniciler arasındaki gerçek zamanlı veri entegrasyonu hedeflenen Mart 2027 denetimine kadar tamamlanabilecek mi?
- Kayıt altına alınamayan yedek parça eksikliklerinin F-35 filosunun operasyonel hazırlık oranlarına doğrudan faturası ne kadar sürede telafi edilecek?
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
