Dopingin Serbest Olduğu Olimpiyat: Rekorlar Neden Kırılmadı?

Bölümler

• 0:00 · Las Vegas gecesi: doping serbest
• 1:43 · Çıplaklar yeri: gymnasium
• 2:59 · Şampiyonun teri
• 4:15 · 1904: fare zehriyle kazanılan maraton
• 5:37 · Tom Simpson ve Mont Ventoux
• 6:54 · Dört dakika duvarı
• 8:12 · Sınır nerede?

Tam transkript

Bu yıl Las Vegas'ta sporculara tek bir şey söylendi. Ne bulursanız alın. 1 milyon doları ise en dar giyinen kaptı. 24 Mayıs 2026. Las Vegas'ta Enhanced Games yani güçlendirilmiş oyunlar adında bir yarışma düzenlendi. Tek bir farkı vardı. Bütün sporlarda yasak olan maddeler burada serbestti. Dev ekranda sporcuların ne kullandığı yüzde yüzde gösterildi. Testosteron yüzde doksanın üzerinde, büyüme hormonu neredeyse yüzde seksen, EPO yüzde kırk, Sprinter Fred Kerley, Usain Bolt'un rekorunun yerle bir olacağını söylüyordu.

Sonuç mu? Kerley yüz metreyi 9,97'de koştu. Bu süre Paris Olimpiyatları finalinde onu sonuncu yapardı. Üstelik Kerley yasaklı madde kullanmadığını söyledi. Gecenin tek dünya rekoru havuzdan geldi. Yunan yüzücü Kristian Gkolomeev, 50 metre serbesti 20,81'de yüzdü ve 1 milyon dolarlık ikramiyeyi aldı. Ama bu rekor hiçbir resmi listeye girmeyecek. Çünkü ilaç serbestti ve Gkolomeev resmi yarışlarda yasak olan bir mayo giymişti.

Kadınlar yüz metresini kazanan Tristan Evelyn'in sözü ise gecenin özeti oldu. Kazanmak kimyadan fazlasını ister. Ama insan bedenini sınırın ötesine itme hevesi Las Vegas'tan çok dağa eski. Ben Mehmet Antep. Meedye Odak'ta yine beraberiz. Bu bölümde çıplak yarışan sporculardan ilaç diye satılan tere, fare zehriyle kazanılan bir maratondan bir dağda biten hayata ve yıllarca aşılamayan bir sınıra uzanacağız.

Spor salonuna gidiyorum dediğinizde aslında antik Yunanca çıplaklar yerine gidiyorum demiş oluyorsunuz. Gymnasium kelimesi Yunanca gymnos'tan gelir. Çıplak. Antik Olimpia'da koşucular, güreşçiler, cirit atıcılar üzerlerinde tek bir iplik olmadan yarışırdı. Rivayete göre M.Ö. 720'de Megaralı Orsippos koşarken peştemalini kaybetti ve yarışı yine de kazandı. Megaralılar bu hikayeyi o kadar sevdi ki mezar yazıtına bile işlediler.

Evli kadınların oyunları izlemesi ise yasaktı. Kallipateira adında bir anne oğlunu görebilmek için antrenör kılığına girdi. Oğlu kazanınca sevinçle çitten atladı, kıyafeti açıldı, kimliği ortaya çıktı. Ertesi oyunlardan itibaren antrenörler de stadyuma çıplak girecekti. Kıyafet tartışması bugün de bitmiş değil. 2008 ve 2009'da plastik kaplı mayolarla yüzme rekorları art arda düştü. Uluslararası Federasyon bu mayoları 2010'da yasakladı.

Las Vegas'taki tek rekor da işte öyle bir mayoyla geldi. Antik Yunanlar ise bu tartışmayı başlattı. Kıyafet yoksa hile de yok.

Antik dünyada bir erkeğin vücudundan kazınan şey kaplara konup ilaç diye satılıyordu. Yunan sporcular antrenmandan önce bütün vücutlarını zeytinyağıyla ovardı. Kum, toz ve terle karışan bu tabakayı sonra strigil denen kavisli bir metal kazıyıcıyla sıyırırlardı. Ortaya çıkan gri macunun bir adı bile vardı. gloios. Yağ o dünyada ucuz değildi. Zengin vatandaşlar şehre yağ bağışlar, bunu taşlara kazıtırdı.

Yani antik Yunan'da sponsorluk bir şişe zeytinyağıyla ile başlıyordu. Ve kimse o macunu çöpe atmıyordu. Romalı yazar Yaşlı Plinius, spor salonlarından toplanan bu kazıntının ilaç olarak kullanıldığını yazar. Eklem ağrısına, şişliğe, iltihaba. Düşünsenize, bir şampiyonun teri şehrin eczacısının rafında. Antik dünyanın inandığı şey şuydu. O bedenin gücü, teriyle İle birlikte başkasına geçebilir. Las Vegas'taki iğneler de aynı inancın modern hali.

Güç dışarıdan alınabilir. Bugün bir futbolcunun terli formasına servet ödeyen taraftar da 2000 yıllık bu geleneği sürdürüyor. Tek fark şu, antik taraftar formayı çerçeveletmiyordu. Sürüyordu.

Olimpiyat tarihinin en kafası güzel yarışı. Biri arabayla koştu, biri çürük elmayla. Kazanan ise fare zehriyle. 1904, St. Louis. Termometre 32 dereceyi gösteriyor. Yol, toz toprak ve 40 kilometre boyunca yalnızca bir su noktası var. Bu bir ihmal değil. Organizatör, susuzluğun insan bedenine etkisini görmek istiyor. Yarışı ilk bitiren Fred Lorz. Seyirciler alkışlıyor, başkanın kızıyla fotoğraf çekiliyor, sonra ortaya çıkıyor.

Yolun yaklaşık 18 kilometresini bir arabanın içerisinde. Kübalı postacı Felix Carvajal yolda bir bahçeden elma topluyor. Elmalar çürük. Midesi bozuluyor, yol kenarında bir uyku çekiyor. Yine de dördüncü oluyor. Gerçek kazanan Thomas Hicks. Ama yarış boyunca ekibi ona striknin, veriyor. Yani fare zehri. Yanında çiğ yumurta ve brendi. Hicks son kilometrelerde hayaller görmeye başlıyor. Bitiş çizgisini kollarından tutularak geçiyor.

Dönüyor, neredeyse hayatını kaybediyor. Bugün o yarışa bakıp gülüyoruz. Ama Las Vegas'tan 122 yıl önce ilk güçlendirilmiş yarış tam o tozlu yolda koşuldu. Üstelik o gün kimse bunu saklamaya bile gerek duymadı.

Tom Simpson o gün dağa iki şeyle tırmandı. Bisikletiyle ve cebindekilerle. Zirveyi ikisi de göremedi. 13 Temmuz 1967. Fransa bisiklet turu. Hava kavurucu ve önde Mont Ventoux var. Tepesinde tek bir ağaç bile olmayan, beyaz kayalarla kaplı bir dağ. Tom Simpson İngiltere'nin en ünlü bisikletçisi. Dünya şampiyonluğu var ve şimdi turu kazanmanın hayalini kuruyor. Yarış hakemlerinden biri onun matarasına brendi koyduğunu görüyor.

O yıllarda bisikletçiler arasında sık görülen bir şey. Zirveye yaklaşık bir kilometre kala bisiklet yalpalamaya başlıyor ve Simpson yere düşüyor. Seyirciler onu yeniden bisikletine bindiriyor. Birkaç yüz metre dağa gidiyor ve tekrar yığılıyor. Helikopterle hastaneye kaldırılıyor ama kurtarılamıyor. Henüz 29 yaşında. Otopside vücudunda amfetamin ve alkol bulunuyor. Formasının cebinden de amfetamin tüpleri çıkıyor. Bu ölüm sporu sarstı.

Ertesi yıl 1968 olimpiyatlarında sistemli doping testleri başladı. Bugün Ventoux'nun yamacında Simpson'ın düştüğü yerde bir anıt var. Oradan geçen bisikletçiler Önüne bir su şişesi bırakıyor.

Tıp öğrencisi Roger 4 dakikadan kısa sürede bitirdi. Ve bütün dünya onu ayakta alkışladı. 1609 metreyi. Yıllarca bu mesafeyi 4 dakikanın altında koşmanın insan bedeninin sınırı olduğu söylendi. Rekor 9,97'de yıl boyunca 4 dakika 1 saniyede takılı kaldı. Gazeteler buna 4 dakika duvarı dedi. 6 Mayıs 1954. Oxford. Rüzgarlı, yağmurlu bir akşam. Roger Bannister günlerini hastanede geçiren bir tıp öğrencisi.

Antrenmana günde ancak 1 saat ayırabiliyor. İki arkadaşı ona tempo tutuyor. Son turda öne geçiyor ve çizgiden sonra yığılıyor. Spiker sonucu okumaya başlıyor. 3. Gerisini kimse duymuyor. 3 dakika 59 saniye ve 10'da 4. Asıl şaşırtıcı olan sonrası. Yalnızca 46 gün sonra Avustralyalı John Landy de dört dakikanın altına indi. Bugün bu sınırı aşan koşucuların sayısı bini çoktan geçti.

Bedenimiz 46 günde değişmedi. Değişen tek şey inancımızdı. Las Vegas'taki ilaçlar bir gecede beklenen rekorları getiremedi. Bannister'ın elinde ise yalnızca inanç vardı. Demek ki sınır bacaklarda değil, kafadaydı.

Las Vegas'ta ilaç serbestti. Ama rekorların çoğu yerinde kaldı. Antik Olimpiyadan Ventoux'nun kadar gördüğümüz şey hep aynı. Bedene dışarıdan ne verirsek verelim, sınırını kafadan alıyor. Sıradaki bölümde tam oraya, insan zihnine giriyoruz. Zamanınızın ve bedeninizin kıymetini bilin. Meedye Odak'ta bir sonraki keşifte görüşmek üzere. Hoşçakalın.