NASA, Hubble Uzay Teleskobu'nun kaydettiği kütleçekimsel mercek sistemlerinden oluşan kataloğun, Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu için öncü gözlem listesi olarak hazırlandığını açıkladı.
Üç noktada haber
Hubble'ın kütleçekimsel mercek gözlemleri, gökadalardaki kütle dağılımını modelleyerek soğuk karanlık madde teorisini test etmeyi amaçlıyor.
Hubble nesneleri yüksek çözünürlüklü görünür ve morötesi ışıkta odaklarken, Roman teleskobu geniş açılı kızılötesi taramayla evren panoramaları oluşturacak.
İncelenen güçlü mercek sistemleri ilk olarak Kitt Peak'teki Karanlık Enerji Spektroskopik Aleti ile tespit edildi.
NASA, Hubble Uzay Teleskobu tarafından kaydedilen kütleçekimsel mercek sistemlerini bir araya getirerek yeni nesil Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu için gözlem altyapısı hazırladı. Albert Einstein tarafından öngörülen bu olgu; ön planda yer alan devasa bir gökadanın veya gökada kümesinin yerçekimi etkisiyle, arkasındaki daha uzak bir cismin ışığını bükmesi, saptırması ve büyütmesiyle meydana geliyor. Uzayda dev bir mercek gibi işlev gören bu dizilim, arka plandaki gökadaların yaylar ve halkalar biçiminde görünmesine yol açıyor.
Hubble ve gelecekte operasyonel olacak Roman teleskobu, dalga boyu ve görüş alanı yetenekleriyle birbirini tamamlayacak bir model oluşturuyor. Hubble, evreni öncelikli olarak görünür ve morötesi ışıkta, kısmen de kızılötesi dalga boyunda inceleyerek tekil hedeflerde yüksek çözünürlüklü ayrıntılar sağlıyor. Roman Uzay Teleskobu ise geniş panoramalar oluşturabilen çok daha geniş bir görüş alanında, ağırlıklı olarak kızılötesi spektrumda çalışacak. Roman geniş görüş alanıyla çok daha fazla sayıda mercek yakalayacak; araştırmacılar bu taramalarda öne çıkan özel hedefleri Hubble'ın morötesi ve optik netliğiyle yeniden inceleyecek.
Gökbilimciler bu gözlem havuzundan yararlanarak ön plandaki gökadanın içerdiği kütle miktarını ve görünmeyen karanlık maddenin dağılımını hesaplayacak mercek modelleri kuruyor. Soğuk karanlık madde teorisi, bir milyon ile bir milyar güneş kütlesi aralığında sayısız küçük karanlık madde kümesinin varlığını öngörüyor. Samanyolu'nun karanlık madde halesinin yaklaşık 1,3 trilyon güneş kütlesinde olduğu düşünüldüğünde, kütleçekimsel yaylardaki mikro kusurların tespiti bu teorinin doğruluğunu sınamak için temel kanıt niteliği taşıyor.
Gözlem kataloğundaki güçlü merceklerin ilk tespiti, Kitt Peak'te kurulu Karanlık Enerji Spektroskopik Aleti (DESI) aracılığıyla yapıldı. Hubble'ın görüntülediği bu hedefler arasında çift yaylar, dörtlü merceklenmeler ve kusursuz hizalanmayla oluşan Einstein halkaları yer alıyor. Ön plandaki gökadaların toz şeritleri nedeniyle optik ışıkta bölünen halka görünümleri, Roman'ın tozu delen kızılötesi görüşü sayesinde netleştirilecek. Araştırmacılar, Hubble verilerini inceleyerek Roman'ın üreteceği büyük veri akışında benzer kütleçekimsel yayları otomatik tarayacak gelişmiş analiz araçları geliştiriyor.
Neden önemli?Hubble'ın yüksek çözünürlüklü morötesi verileri ile Roman'ın geniş açılı kızılötesi taramaları, evrendeki küçük karanlık madde kümelerini tespit ederek soğuk karanlık madde teorisinin geçerliliğini test etmeyi sağlayacak.
Cevabı beklenen sorular
- Roman Uzay Teleskobu göreve başladığında geniş açılı kızılötesi taramalarıyla kaç yeni kütleçekimsel mercek sistemi saptayacak?
- Tespit edilecek küçük karanlık madde kümeleri soğuk karanlık madde teorisinin öngörülerini kesin olarak doğrulamaya yetecek mi?
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
