NASA, irtifa kaybeden Hubble Uzay Teleskobu'nun yörüngesini yükseltmek veya kontrollü biçimde imha edilmesini sağlamak amacıyla özel sektörden servis görevi teklifleri istedi.
Üç noktada haber
Hubble Uzay Teleskobu'nda yörünge ayarlaması yapabilecek bağımsız bir itki sistemi bulunmuyor.
Müdahale edilmediği takdirde teleskobun 2033 veya 2034 yıllarında atmosfere girerek Dünya'ya düşeceği hesaplanıyor.
Yörüngedeki altı cayroskoptan yaşanan arızalar nedeniyle teleskop Haziran 2024'ten beri tek cayroskop modunda çalıştırılıyor.
Atmosferik sürtünme nedeniyle irtifa kaybeden Hubble Uzay Teleskobu'nun kontrolsüz biçimde Dünya atmosferine girmesini önlemek isteyen NASA, özel sektöre resmi bilgi talebi (RFI) açarak uzayda servis teklifleri toplamaya başladı. Kendi yörüngesini ayarlayabilecek bir itki sistemine sahip olmayan teleskobun, herhangi bir müdahale yapılmaması durumunda 2033 veya 2034 yıllarında atmosfere girerek yeryüzüne düşeceği hesaplanıyor. Ajans, açtığı çağrı kapsamında teleskobun irtifasını artırarak bilimsel ömrünü uzatacak planların yanı sıra, yörüngede güvenli ve kontrollü bir imha veya atmosfere giriş yönetimi seçeneklerini de değerlendirmeye alacak.
İlk olarak 1990 yılında fırlatılan ve astronotların yörüngede bakım yapabileceği şekilde tasarlanan Hubble'a bugüne kadar beş ayrı servis görevi düzenlendi. 2003 yılındaki Columbia mekiği faciasının ardından son görev iptal edilmiş, ancak risk değerlendirmesinin ardından 2009 yılında gerçekleştirilen müdahaleyle bataryaları değiştirilerek teleskobun ömrü uzatılmıştı. NASA, 2022 yılının Eylül ayında da SpaceX şirketiyle Dragon uzay aracının Hubble'ı daha kararlı bir yörüngeye taşıma potansiyelini inceleyen ve finansman içermeyen bir ticari fizibilite anlaşması yapmıştı.
Yörüngede irtifa düzeltme görevleri özel sektör açısından ciddi teknik riskler barındırıyor. NASA, benzer bir irtifa kaybı yaşayan Swift Gözlemevi'nin yörüngesini yükseltmek için Eylül 2025'te Katalyst Space Technologies şirketiyle anlaşmıştı. Ancak şirketin Temmuz 2026'da fırlatılan uzay aracında meydana gelen yönelim kontrol arızası nedeniyle görev iptal edildi ve Swift Gözlemevi 4 Kasım tarihinde Endonezya üzerinden atmosfere girerek yok oldu. Hubble için benzer bir riskin yaşanmaması adına olası yörünge yükseltme operasyonunun en geç 2032 yılına kadar gerçekleştirilmesi öngörülüyor.
Teleskobun karşılaştığı sorunlar yalnızca irtifa kaybıyla sınırlı kalmıyor. Donanımsal aşınmalar nedeniyle Hubble'ın yönelimini belirleyen altı cayroskoptan yalnızca üçü işler durumdayken, bunlardan birinin hatalı veri iletmeye başlaması üzerine NASA, Haziran 2024'te teleskobu tek cayroskoplu çalışma moduna geçirdi. NASA yöneticisi Jared Isaacman, yörüngedeki mevcut bilimsel yatırımların ömrünü uzatmanın vergi mükelleflerine ve bilim dünyasına karşı bir sorumluluk olduğunu belirterek, maliyet etkin yenilikçi fırsatların değerlendirilmesi gerektiğini ifade ediyor.
Neden önemli?İtki sistemi bulunmayan emektar teleskoba 2032 yılına kadar müdahale edilmezse, aracın 2033 veya 2034 yıllarında Dünya atmosferine kontrolsüz girerek düşme riski bulunuyor.
Cevabı beklenen sorular
- Özel sektörün sunacağı servis tekliflerinin teknik olarak uygulanabilir bulunup bulunmayacağı ve projenin nasıl finanse edileceği henüz bilinmiyor.
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
