Kuzey Kutbu üzerindeki stratosferik kutup girdabında beklenen erken zayıflama, rüzgar hızlarının düşmesiyle birlikte kış öncesi ani stratosferik ısınma ihtimalini gündeme getirdi.
Üç noktada haber
Tahmin modelleri, normalde güçlenmesi gereken kutup girdabının önümüzdeki 10 gün içinde belirgin biçimde zayıflayacağını öngörüyor.
NASA verilerine göre girdap rüzgar hızı 31 Ekim'de saniyede 12,04 metreyken 1 Kasım'da 9,15 metreye geriledi.
Tarihsel kayıtlardaki en erken büyük stratosferik ani ısınma vakası 28 Kasım 1968'de meydana gelmişti.
Kuzey Yarımküre'nin kutup bölgesinde kış koşullarını belirleyen stratosferik kutup girdabında olağan dışı bir erken zayıflama eğilimi gözlemleniyor. Normal şartlarda sonbahar aylarında toparlanıp kışa doğru güçlenmesi beklenen bu yüksek irtifa alçak basınç sistemi, atmosferik tahmin modellerine göre önümüzdeki 10 gün içinde belirgin biçimde gücünü kaybedebilir. Kutup girdabını çevreleyen batı rüzgarlarının zayıflaması, kutup çevresine hapsolmuş dondurucu havanın orta enlemlere doğru güneye inmesinin önünü açabilecek bir atmosferik bozulmaya işaret ediyor.
Gözlemlenen zayıflamanın arkasında stratosferik ani ısınma (SSW) adı verilen ve stratosfer tabakasındaki sıcaklıkların birkaç gün içinde 50 dereceye kadar fırlamasıyla sonuçlanan meteorolojik süreç yatıyor. Tarihsel kayıtlara göre en erken büyük stratosferik ani ısınma vakası 28 Kasım 1968 tarihinde kaydedilmişti. Mevcut hava tahmin modelleri rüzgarların yönünün tamamen tersine dönüp dönmeyeceği konusunda henüz kesin bir uzlaşıya varmasa da girdabın hızla zayıfladığı ihtimalini güçlü biçimde destekliyor.
NASA tarafından paylaşılan dolaşım verileri de bu tablonun somut ölçümlerini ortaya koyuyor. Ölçümlere göre kutup girdabındaki rüzgar hızı 31 Ekim'de saniyede 12,04 metre seviyesindeyken 1 Kasım'da 9,15 metreye kadar geriledi ve tahminler 3 Kasım'da 4,15 metreye kadar düşüşe işaret ediyor. Bu tür bir rüzgar kaybı, jet akımının dalgalanarak Kuzey Atlantik ve İskandinavya üzerinde uzun süreli yüksek basınç blokajı oluşturmasına zemin hazırlayabiliyor.
Meteoroloji uzmanları, ani stratosferik ısınmaların yer seviyesindeki hava sistemlerine etkisinin genellikle birkaç haftalık bir gecikmeyle yansıdığını ve münferit ısınma olaylarının ancak yaklaşık bir hafta öncesinden kesin olarak öngörülebildiğini vurguluyor. Bu sürecin kesinleşmesi halinde İngiltere ve Kuzey Avrupa'da uzun süreli kuru ve soğuk havalar beklenirken Akdeniz kuşağında ılıman ancak yağışlı fırtınaların hakim olabileceği belirtiliyor. Önümüzdeki iki ila üç haftalık kısa vadede ise kıta genelinde aşırı ve yıkıcı bir soğuk hava dalgası ihtimali düşük görülüyor.
Neden önemli?Kutup girdabının bozulması kutup soğuklarının orta enlemlere inmesine yol açarak önümüzdeki haftalarda Avrupa genelinde soğuk hava dalgaları ve sert kış koşulları riskini yükseltiyor.
Cevabı beklenen sorular
- Kutup girdabındaki rüzgarların tam bir yön değişimine uğrayarak resmi bir büyük stratosferik ısınma olayına dönüşüp dönüşmeyeceği henüz bilinmiyor.
- Girdaptaki zayıflamanın aralık ve ocak aylarında Avrupa'nın güneyine ve Akdeniz havzasına ne ölçüde dondurucu hava taşıyacağı henüz kesinleşmedi.
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
