Bilim insanları, mantarların doğada dairesel biçimde büyüyen peri halkalarını nasıl oluşturduğuna dair yeni bir mekanizma keşfetti.
Stockholm Üniversitesi'nden mikolog Hanna Johannesson'un yürüttüğü ekip, mantarların çayırlarda oluşturduğu dairesel dizilimlerin, yani peri halkalarının neden dolu bir daire değil de halka biçiminde büyüdüğünü toprak DNA'sı ve nakil deneyleriyle araştırdı. Sonuçlar Royal Society Open Science dergisinde yayımlandı.
Ekip, halk arasında peri halkası mantarı olarak da bilinen Marasmius oreades türünü seçti ve Uppsala'daki bir mezarlıkta bulunan iki ayrı halka üzerinde çalıştı. Halkaları kesen hatlar boyunca toprak örnekleri alındı: mantarsız orta bölgeden, mantarların yoğunlaştığı kenardan ve karşılaştırma için halkanın dışından. Örneklerdeki DNA dizilenerek M. oreades genomuyla eşleşen diziler arandı.
Mantar DNA'sı en yoğun biçimde halkanın kenarında, özellikle de dış kenarında bulundu. Halkanın ortasındaki değerler ise dışarıdaki arka plan düzeyine indi. Bu, yalnızca toprak üstünde gördüğümüz şapkalı mantarların değil, yer altındaki misel ağının kendisinin de halka biçiminde yapılandığını gösteriyor.
Nedeni anlamak için araştırmacılar her iki halkanın bazı parçalarını kazıp çıkardı, kimini döndürdü kimini başka noktalara nakletti ve 14 ay sonra geri döndü. Bulgular en çok, ekibin "geçici kaçış" adını verdiği açıklamayla uyuştu: ilerleyen büyüme cephesinin hemen arkasındaki toprak bir süreliğine büyümeye elverişsiz hale geliyor, mantar da önündeki toprağa doğru ilerlemeyi sürdürüyor. Araştırmacılar makalede, sonuçların "miselin, miselyum büyüme cephesinin arka kenarındaki engelleyici etkenlerden kaçındığını" düşündürdüğünü yazıyor.
Toprağın neden geçici olarak elverişsizleştiği belirlenemedi; mantarın geçtiği yerdeki besinleri tüketmesi de salgıladığı toksinler de olası açıklamalar arasında. Etkinin kalıcı olmadığı ise deneyle görüldü: halkanın merkezine geri dikilen mantar parçaları büyümeyi sürdürdü. Bir halkanın tamamen dışına taşınan parça eski yönünde ilerlemeyi sürdürürken, ikinci halkada aynı deney ek bir yönde büyüme verdi.
Peri halkası oluşturduğu gözlenen mantar taksonu sayısı 100'ü aşıyor. Johannesson ve ekibi, doğrudan toprak örneklerinden mantar genomlarına dair ayrıntılı bilgi elde edilebildiğini, bunun mantarların doğal ortamdaki büyümesini incelemeye imkân verdiğini vurguluyor.
Neden önemli?Bu keşif, mantar biyolojisi, toprak ekolojisi ve besin döngüleri hakkındaki bilgilerimizi derinleştirerek tarım ve çevre bilimleri için yeni araştırma ve uygulama alanları açabilir.
Şu ana kadar bildiklerimiz
- Mantar peri halkaları, mantarların yeraltındaki misel ağlarının radyal yayılımı sonucu oluşur.
- Büyüme sürecinde, halkanın iç kısmındaki besin kaynakları tükenirken, dış kenarlarda yeni mantarlar filizlenir.
- Bu halkalar, topraktaki besin döngüsü ve ekosistem dinamikleri hakkında önemli bilgiler sunar.
Cevabı beklenen sorular
- Farklı toprak bileşimleri ve iklim koşulları, peri halkalarının oluşumunu ve ömrünü nasıl etkiliyor?
- Farklı mantar türleri, peri halkalarını oluştururken benzer mi, yoksa farklı mekanizmalar mı kullanıyor?
- Bu bulgular, tarımda zararlı mantarlarla mücadele veya faydalı mantarları kullanma konusunda somut hangi yeni stratejilere yol açabilir?
