Süper El Niño ve Erken Kutup Girdabı Kırılması Kuzey Yarımküre Kışını Belirsizliğe Taşıyor

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi bünyesindeki İklim Tahmin Merkezi (CPC), Pasifik Okyanusu'ndaki sıcaklık artışının ardından Süper El Niño sınıflandırmasını duyurmaya hazırlanıyor. Bir El Niño olayının süper statüsüne ulaşması için ekvatoral Pasifik'teki deniz yüzeyi suyu sıcaklıklarının en az üç ardışık ay boyunca ortalamanın 2 santigrat derece üzerinde seyretmesi gerekiyor. Kurumun Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarını kapsayan önceki değerlendirmesinde bu eşiğe ulaşılamamışken, Ağustos, Eylül ve Ekim dönemindeki ölçümler 2 derecelik kritik sınırı aştı. Tahminciler, mevcut döngünün 2027 ilkbaharına kadar devam edeceğini ve ardından yerini La Niña koşullarına bırakacağını hesaplıyor.

Kasırga sezonundaki belirgin ayrışma

Henüz resmi olarak ilan edilmemiş olsa da güçlenen iklim modeli küresel hava olaylarında şimdiden somut izler bıraktı. Doğu Pasifik, yüksek su sıcaklıkları ve düşük rüzgar kırılmasının etkisiyle tarihinin en yoğun tropikal fırtına sezonlarından birini geçirerek isim listesinde yalnızca dört fırtına adı bıraktı. Buna karşılık Atlantik havzasında rüzgar kırılmasının fırtına oluşumunu baskılaması sonucu sezon boyunca yalnızca 1 kasırga ve 10 adlandırılmış fırtına kaydedildi. Bu döngü aynı zamanda Orta Pasifik'te 1982 yılından bu yana ilk kez Kasım ayında Pena isimli tropikal fırtınanın oluşmasına zemin hazırladı.

Arktik kutup girdabında rekor erken kırılma

Pasifik'teki bu ısınmayla eş zamanlı olarak Arktik bölgesinde kutup girdabı tarihte kaydedilen en erken dağılmayı yaşadı. Yeryüzünden yaklaşık 16 ila 48 kilometre yüksekteki stratosfer tabakasında soğuk havayı kutup dairesinde hapseden rüzgarlar yön değiştirerek ani bir stratosferik ısınma olayına yol açtı. Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden meteorolog Andrea Lopez Lang, benzer olayların olağan şartlarda Ocak ile Mart ayları arasında görüldüğünü, kayıtlardaki en erken önceki tarihlerin ise 28 Kasım 1968 ve 2025 olduğunu vurguladı. Bu erken kırılmanın ardından Arktik kaynaklı dondurucu hava kütleleri Kuzey Yarımküre'nin orta enlemlerine yöneldi.

İki zıt hava gücünün kış mücadelesi

Stratosferdeki bozulma Kuzey Amerika ve Avrupa'nın kuzeybatısında mevsim normallerinin 4 ila 8 santigrat derece altına inen erken soğukları tetiklese de, kış aylarının genel seyrinde belirleyici gücün kimde olacağı tartışılıyor. Lopez Lang, El Niño'nun atmosferi belirli bir yöne sürükleyen devasa bir güç olduğunu ve kış genelinde sıcaklık etkisinin ağır basabileceğini savunuyor. MIT iklimbilimcisi Judah Cohen ise dondurucu havanın gücünün kutup girdabının sergileyeceği dirence bağlı olduğunu, erken kırılmanın zemin hazırladığı soğuk hava dalgalarının Kasım sonu ve Aralık başında etkisini artırabileceğini belirtiyor.

Neden önemli?Normalde küresel ısınmayı tetikleyen güçlü bir El Niño ile sert soğuklar getiren kutup girdabı bozulmasının aynı anda yaşanması, kış mevsimi hava tahmin modellerinin doğruluğunu ve enerji dengesini zorluyor.

Cevabı beklenen sorular

• Tarihin en erken kutup girdabı bozulması ile Süper El Niño arasındaki atmosferik mücadelenin kış aylarında Avrupa ve Kuzey Amerika sıcaklıklarını ne yönde etkileyeceği henüz bilinmiyor.
• Kutup girdabındaki bu ilk zayıflamanın ardından kış aylarında ikinci bir ani stratosferik ısınma dalgasının gelip gelmeyeceği belirsizliğini koruyor.