İnme Sonrası Konuşma Terapisi İçin Sanal Gerçeklik Kasabası Geliştirildi

Adelaide Üniversitesi araştırmacıları, inme veya travmatik beyin hasarı geçiren bireylerin konuşma ve iletişim güçlüklerini aşabilmeleri amacıyla sanal gerçeklik ve yapay zekâ destekli yeni bir rehabilitasyon platformu hazırladı. VITAL (Virtual Interactive platform to Treat Anomic Language) adı verilen proje; kullanıcıların bir kafede kahve sipariş etmekten market alışverişine kadar günlük rutin konuşmaları gerçek dünyanın baskısını hissetmeden deneyimleyebilecekleri güvenli bir sanal ortam oluşturuyor.

Sistem, dükkânlar, restoranlar, yapı marketler ve kuaför salonları gibi gündelik hayatın tanıdık noktalarını barındıran sanal bir kasaba meydanı şeklinde inşa ediliyor. Beyin hasarı, inme veya belirli demans türleri sonrasında sıklıkla görülen ve kişinin söylemek veya yazmak istediği kelimeyi bulamaması şeklinde tanımlanan anomi durumu, dil bozukluğu afazinin temel belirtilerinden biri olarak biliniyor. Araştırma verilerine göre yalnızca Avustralya'da yaklaşık 140 bin kişi afazi ile yaşamını sürdürüyor.

Terapi Odasından Gerçek Dünyaya Geçiş

Adelaide Üniversitesi bünyesinde profesör Maria Kambanaros liderliğinde yürütülen proje; sanal gerçeklik teknolojisinin kelime bulma zorluğu yaşayan bireylerde iletişim özgüvenini, sosyal katılımı ve yaşam kalitesini nasıl etkilediğini incelemeyi amaçlıyor. Kambanaros, bir dükkânda soru sormak veya yabancı biriyle sohbet etmek gibi sıradan etkileşimlerin afazili bireyler için büyük bir çaba gerektirdiğini ve bu durumun kişide ciddi bir soyutlanma baskısı yarattığını vurguluyor. VITAL platformunun temel hedefi, bireylere hata yapma korkusu yaşamadan bu etkileşimleri defalarca tekrar edebilecekleri korunaklı bir pratik alanı sağlamak.

Projenin geliştirilme sürecinde bizzat afazi yaşayan bireyler, aile üyeleri, konuşma patologları ve araştırmacılar ortaklaşa çalışıyor. Düzenlenen mülakatlar ve atölye çalışmalarıyla sanal evrene hangi mekânların ekleneceği, diyalog akışlarının nasıl kurgulanacağı ve teknolojinin nasıl daha erişilebilir kılınacağı belirleniyor.

Kişisel Deneyimden Doğan Çözüm

Projenin yöneticiliğini üstlenen Dr. Matthew Berryman için araştırma kişisel bir boyut da taşıyor. Kendisi de inme geçiren ve sonrasında kelime bulma güçlüğü yaşayan bir yazılım mühendisi ve araştırmacı olan Berryman, kendi konuşma pratiğini yapabilmek için sanal bir kafe tasarlayarak projeye ilham verdi. Berryman, sanal kafede sıra bekleme baskısı ya da kelimeleri doğru telaffuz edememe utancı yaşamadan tekrar tekrar kahve siparişi vererek konuşma terapistlerinin öğrettiği teknikleri uyguladığını ifade ediyor.

Berryman, bu sanal deneyimin ardından gerçek bir kafeye gittiğinde kahve siparişi verirken kendisini belirgin şekilde daha özgüvenli, akıcı ve rahat hissettiğini aktarıyor. Konuşma terapisinde öğrenilen stratejilerin gerçek dünyadaki öngörülemeyen ve yüksek baskılı ortamlara taşınması sürecinde sanal gerçekliğin kritik bir tampon bölge oluşturduğunu belirten araştırma ekibi, uzmanların ve diğer inme sağkalanlarının sisteme gerçek zamanlı katılabileceği tele-sağlık oturumları üzerindeki çalışmalarını sürdürüyor.

Neden önemli?Platform, konuşma terapisi seanslarında öğrenilen tekniklerin gerçek dünyadaki sosyal baskı olmadan güvenle uygulanmasına imkân tanıyor.

Cevabı beklenen sorular

• Geliştirilen sanal ortamın klinik ölçekteki konuşma terapisi başarısını ne oranda artıracağı ve diğer ülkelerdeki sağlık sistemlerine nasıl entegre edileceği henüz bilinmiyor.