Tayvan'ın Taitung bölgesinde yerli çiftçi Banu Ismahasan ve genetik uzmanları, aşırı hava koşullarına dayanıklı kadim yağ darısını on yılı aşkın çalışmayla yeniden tarıma kazandırdı.
Üç noktada haber
Tayvan'a özgü yağ darısı, tek bir tohumdan 15 ila 20 salkım üretebiliyor ve hasat sonrası sapları kendiliğinden yeniden büyüyebiliyor.
Bitki genetiği uzmanı Hsing Yue-ie'nin araştırmasına göre tohumun koruyucu balmumu tabakası, bitkinin sulama, gübre veya tarım ilacı olmadan taşlık arazide yetişmesini sağlıyor.
Tayvan Ulusal Mahsul Gen Plazması Merkezi, tohumları iklim krizine karşı onlarca yıl saklanabilmesi amacıyla -18 derecede alüminyum paketlerde koruma altına aldı.
Tayvan'ın güneydoğusundaki Taitung bölgesinde yerli Bunun topluluğuna mensup 48 yaşındaki çiftçi Banu Ismahasan, aşırı hava olaylarına karşı direnciyle bilinen ve neredeyse tamamen unutulmuş olan kadim bir tarım ürününü yeniden canlandırıyor. Bunun dilinde "dill" olarak adlandırılan ve adaya özgü olan yağ darısı, geçmişte yerli çiftçiler tarafından ana ürünlerin zarar görmesi ihtimaline karşı bir güvence olarak yetiştiriliyordu. Ancak pirincin ada genelinde yaygınlaşmasıyla birlikte yaklaşık 60 yıl önce tarlalardan silinme noktasına geldi. Ismahasan ve ailesi, Buklavu köyündeki arazilerinde son on yıldır bu geleneksel ürünü yeniden toprakla buluşturmak için çalışıyor.
Yağ darısının tarımsal özellikleri, modern iklim krizinin getirdiği kuraklık risklerine karşı dikkat çekici bir dayanıklılık sunuyor. Bölgede yaygın olarak yetiştirilen tilki kuyruğu darısı tek bir tohumdan yalnızca bir salkım verirken ve her hasat sonrası yeniden ekim gerektirirken, yağ darısının tek bir tohumu 15 ila 20 arasında değişen salkım oluşturabiliyor. Üstelik bitkinin sapları kesildikten sonra kendiliğinden yeniden sürgün veriyor. Ismahasan'ın 2,2 hektarlık arazisinde yapılan denemelerde, 200 günden uzun süren şiddetli bir kuraklık döneminde diğer mahsuller kururken yağ darısının yeşil kaldığı, tayfun ve pas hastalığı gibi felaketlerden de zarar görmediği kaydedildi.
Bitkinin bu biyolojik direnci, Tayvan'ın önde gelen bilim kurumlarından Academia Sinica bünyesinde de incelendi. Kurumdan emekli bitki genetiği uzmanı Hsing Yue-ie liderliğinde yürütülen araştırmalar, yağ darısı tohumunun çevresindeki doğal koruyucu balmumu tabakasını ortaya koydu. Bu koruyucu katman sayesinde tohum; sulama, kimyasal gübre veya tarım ilacı gerektirmeden, taşlık ve dağlık verimsiz zeminlerde dahi güneş ışığını ve suyu yüksek verimle kullanarak yetişebiliyor. Yağ, protein ve mineral bakımından zengin olan tohumlar, insan beslenmesinin yanı sıra hayvan yemi ve biyoyakıt potansiyeli de taşıyor.
Ürünün sunduğu biyolojik avantajlara rağmen kitlesel tarıma geçişin önünde ticari engeller bulunuyor. Ismahasan ailesi yılda iki kez hasat ettikleri tohumları lapa, ekmek ve buharda pişirilen çöreklerde kullansa da, üretim sürecinin yoğun el emeği gerektirmesi maliyetleri artırıyor. Bu durum yağ darısını ada genelinde tüketilen pirince kıyasla çok daha pahalı hale getiriyor ve diğer üreticilerin ürüne geçişini zorlaştırıyor. Buna karşılık Tayvan Ulusal Mahsul Gen Plazması Merkezi, iklim krizinin ilerleyen yıllarda tarım koşullarını daha da zorlaştıracağı öngörüsüyle tohumları -18 derecede ve düşük nemli alüminyum paketlerde koruma altına alarak onlarca yıllık genetik güvence sağlıyor.
Neden önemli?Sulama ve gübre gerektirmeyen tohum yapısıyla 200 günlük kuraklığı atlatan bu tür, küresel iklim krizinde gıda güvenliği ve kurak arazilerin değerlendirilmesi için somut bir model sunuyor.
Cevabı beklenen sorular
- İş gücü yoğunluğu ve pirince kıyasla yüksek maliyeti nedeniyle yağ darısının ticari ölçekte yaygınlaşıp yaygınlaşamayacağı henüz bilinmiyor.
Kaynaklar ve belgeler
Bu haberde kullanılan belgelere aşağıdaki bağlantılardan ulaşabilirsiniz.
